Học cách làm từ bài tham khảo
SGK dùng bài phân tích “Thương vợ” để minh hoạ kiểu bài phân tích thơ Đường luật. Bài tham khảo giới thiệu tác giả, tác phẩm; làm rõ hình tượng người vợ cùng tình cảm của nhà thơ; phân tích một số nét nghệ thuật; cuối cùng khẳng định giá trị.
Ở phần nội dung, sáu câu đầu làm hiện lên người vợ vất vả, chịu thương chịu khó, gánh vác việc gia đình. Hai câu cuối chuyển sang lời trách thói đời và tự trách của người chồng. Từ đó, tình yêu thương, sự biết ơn cùng nỗi day dứt của Tú Xương được bộc lộ.
Phân tích nghệ thuật không chỉ kể tên. Từ ngữ gần lời nói, hình ảnh thân cò, thành ngữ, đảo ngữ và phép đối đều cần được gắn với việc khắc hoạ người vợ hoặc bộc lộ tình cảm. Tiếng cười tự giễu đi cùng sự thương yêu, chua xót.
Có thể học cách tổ chức: nêu một nhận xét bao quát, chọn chi tiết tiêu biểu, giải thích rồi rút ra ý nghĩa. Khi phân tích bài thơ khác, vận dụng cách triển khai ấy nhưng lựa chọn dẫn chứng và nhận xét phù hợp với chính tác phẩm đang đọc.
Ví dụ: từ lời thơ đến ý phân tích
“Thương vợ” — Trần Tế Xương, theo ngữ liệu của bài tham khảo trong SGK:
Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
Một duyên hai nợ âu đành phận,
Năm nắng mười mưa dám quản công.
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc!
Có chồng hờ hững cũng như không!
Phân tích minh hoạ do BTVN biên soạn:
| Chi tiết | Hướng phân tích |
| --- | --- |
| “Quanh năm”, “mom sông” | Công việc kéo dài, nơi buôn bán chênh vênh; mở ra hoàn cảnh vất vả. |
| “Lặn lội thân cò” | Đảo ngữ làm sự nhọc nhằn nổi bật; hình ảnh thân cò gợi người phụ nữ nhỏ bé, tảo tần. |
| “Năm con với một chồng” | Gánh nặng gia đình đi cùng tiếng tự giễu của người chồng khi tự đặt mình vào phần vợ phải nuôi. |
| Hai câu cuối | Lời trách hướng vào thói đời và sự hờ hững của người chồng, bộc lộ day dứt, không phải trách vợ. |
Ví dụ triển khai một ý: Cách kể “năm con với một chồng” vừa cho thấy gánh nặng người vợ vừa hé lộ thái độ tự giễu. Người chồng nhìn nhận mình cũng là người được vợ nuôi, nên lời thơ có sự chua chát chứ không chỉ kể số người trong gia đình. Qua đó, sự biết ơn và tự trách cùng hiện lên.
Củng cố kiến thức
Cách phân tích nào làm rõ sự kết hợp giữa hình thức và nội dung trong “Lặn lội thân cò”?
Đúng. Biện pháp và hình ảnh được gắn với đặc điểm nhân vật.
Gọi tên chưa giải thích điều được nhấn mạnh.
Trong mạch bài, thân cò gợi người vợ vất vả.
Câu làm rõ sự tảo tần, không trách người vợ lười biếng.
Lời giải
Đáp án A. “Lặn lội” được đưa lên trước, khiến sự vất vả gây ấn tượng mạnh. “Thân cò” gợi thân phận nhỏ bé, tảo tần của người vợ trong hoàn cảnh mưu sinh. Giải thích cả cách sắp xếp lẫn ý nghĩa hình ảnh giúp nhận xét có căn cứ, không dừng ở tên biện pháp.
Củng cố kiến thức
Hai câu kết của “Thương vợ” giúp hiểu tình cảm nào của người chồng?
Mạch thơ ghi nhận công sức người vợ, không giận vợ.
Lời trách và tự trách cho thấy không thản nhiên.
Đúng. Cần đọc lời trách trong quan hệ với sáu câu đầu.
Giọng thơ có chua xót, không phải vui mừng trút trách nhiệm.
Lời giải
Đáp án C. Sáu câu đầu khắc hoạ người vợ chịu thương chịu khó. Hai câu cuối hướng lời trách vào thói đời và người chồng hờ hững, vì thế vừa bộc lộ thương yêu, biết ơn vừa có tự trách. Cách hiểu này phù hợp với mạch tình cảm của toàn bài.