Từ một trải nghiệm riêng đến câu hỏi chung
**“Dấu chân sinh thái” của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất** của **Dương Xuân Thảo** là văn bản thực hành đọc trong SGK, dẫn theo bài báo năm 2020.
Trong bài, “dấu chân sinh thái” gắn với việc ước tính nhu cầu của lối sống đối với khả năng đáp ứng của Trái Đất. Cách quy ra số “Trái Đất” giúp người đọc hình dung: nếu mọi người sống theo cùng cách ấy thì nhu cầu sẽ lớn đến mức nào.
Mạch bài đi từ **trải nghiệm đo của người kể** tới **suy nghĩ về tác động của hoạt động con người**, rồi hướng tới **thay đổi lối sống**. Sự đan xen kể việc, số liệu, nhận xét và cảm xúc khiến vấn đề môi trường gắn với lựa chọn cá nhân.
Khi đọc, cần phân biệt kết quả trong một trải nghiệm với kết luận cho mọi người. Những cách gọi như “thông điệp từ Trái Đất” là lối diễn đạt gợi suy ngẫm, không phải một lời nói thật của hành tinh.
Con số mở đầu được nối với lựa chọn cuối bài
Phân tích do BTVN biên soạn theo toàn bản SGK.
Người kể tham gia một hoạt động đo dấu chân sinh thái và nhận kết quả **7,5**. Con số làm người kể bất ngờ, dẫn tới việc nhìn lại cách di chuyển, tiêu dùng và sinh hoạt của mình. Đây là kết quả được kể trong bài, không phải chỉ số chung của người Việt Nam.
Từ trải nghiệm ấy, tác giả kể cuộc trao đổi tìm giải pháp và nêu những thay đổi môi trường được quan sát trong bối cảnh năm 2020. Phần sau mở rộng câu chuyện cá nhân thành câu hỏi về cách con người tác động tới ngôi nhà chung.
Cuối bài, người kể nêu mục tiêu giảm dấu chân sinh thái. Sự trở lại lựa chọn cá nhân giúp thông điệp rõ hơn: nhận thức về môi trường cần gắn với điều chỉnh cách sống.
Các hình ảnh nhân hoá, ẩn dụ về Trái Đất làm lời viết giàu sức gợi. Cách nói dịch bệnh như một “kháng thể” của Trái Đất cần được hiểu là ẩn dụ của tác giả, không phải lời giải thích khoa học về nguồn gốc dịch bệnh.
Củng cố kiến thức
Việc nhắc kết quả 7,5 ở đầu và mục tiêu giảm dấu chân ở cuối tạo quan hệ gì?
Đúng: mở đầu và kết thúc làm rõ chuyển biến nhận thức–hành động.
Không thể lấy kết quả người kể cho mọi người.
Cuối bài có lựa chọn điều chỉnh.
Bài gắn trải nghiệm với vấn đề môi trường.
Lời giải
Đáp án A. Kết quả đo khiến người kể nhìn lại các thói quen, còn mục tiêu cuối bài thể hiện hướng thay đổi. Hai chi tiết tạo mạch từ trải nghiệm riêng tới ý thức trách nhiệm, không chỉ đưa ra một con số gây chú ý.
Củng cố kiến thức
Cách đọc nào phù hợp với các hình ảnh về Trái Đất trong ví dụ?
Đây là cách diễn đạt hình ảnh.
Ẩn dụ không thay căn cứ khoa học.
Đúng: đọc được tác dụng và giữ đúng tính chất lời văn.
Nhân hoá có thể giúp thông điệp giàu sức gợi.
Lời giải
Đáp án C. Hình ảnh khiến vấn đề môi trường gần gũi và giàu cảm xúc. Khi đọc cần giải thích ý nghĩa được gợi ra, đồng thời không dùng nghĩa chuyển làm một lời xác nhận về cơ chế tự nhiên hay y học.