Diễn biến nào cần theo dõi?
Bản trích **Chiếc lá cuối cùng** của O. Hen-ry trong SGK, theo bản dịch Ngô Vĩnh Viễn, kể về những hoạ sĩ nghèo: Xiu, Giôn-xi và cụ Bơ-men.
Giôn-xi bị viêm phổi, suy sụp và tin rằng mình sẽ chết khi chiếc lá thường xuân cuối cùng rụng xuống. Xiu chăm sóc, động viên nhưng chưa làm cô thay đổi. Sau những đêm mưa gió, chiếc lá cuối cùng vẫn ở đó. Giôn-xi dần muốn ăn uống, ngồi dậy và trở lại với dự định vẽ.
Cuối truyện, Xiu cho biết Bơ-men đã qua đời sau khi bị viêm phổi. Chiếc lá trên tường là bức vẽ cụ thực hiện trong đêm chiếc lá thật rụng. Lời kể cuối làm người đọc hiểu lại điều mình đã nhìn thấy trước đó.
Hai sự thay đổi trái chiều
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích.
| Tình thế ban đầu | Sự thay đổi |
| --- | --- |
| Giôn-xi bệnh nặng, buông xuôi, chờ chiếc lá cuối cùng rụng. | Có lại hi vọng, muốn sống và dần qua cơn nguy hiểm. |
| Bơ-men còn đi lại, làm mẫu vẽ và lo cho Giôn-xi. | Lâm bệnh nặng rồi qua đời sau đêm vẽ lá. |
Đây là **hai lần đảo ngược tình huống**. Diễn biến của Giôn-xi đem lại hi vọng; số phận Bơ-men gây đau xót. Đặt hai sự thay đổi cạnh nhau, truyện làm nổi bật tình thương và sự hi sinh.
Chiếc lá vẽ trông đủ thật để Giôn-xi tin nó đã bền bỉ chống chọi mưa gió. Nhưng giá trị của nó không chỉ ở sự giống thật: bức vẽ giúp đánh thức khát vọng sống và được làm nên bằng tình thương của người hoạ sĩ. Vì thế, Xiu gọi đó là kiệt tác của Bơ-men.
Lời kết khiến người đọc hiểu lại các chi tiết
Người kể không thuật trực tiếp cảnh Bơ-men vẽ lá ngay khi việc ấy diễn ra. Người đọc theo dõi chiếc lá cùng Giôn-xi, rồi đến cuối mới biết sự thật qua lời Xiu.
Các chi tiết về chiếc lá không lay động, quần áo ướt lạnh của Bơ-men, chiếc thang, đèn và dụng cụ vẽ giúp lời giải thích có căn cứ. Kết thúc vừa bất ngờ vừa gắn với những dấu hiệu đã có, không phải một sự việc tự nhiên được thêm vào.
Tình thương của Xiu và Bơ-men, cùng sự đổi thay của Giôn-xi, gợi niềm tin vào sức nâng đỡ của con người và nghệ thuật. Chiếc lá giúp Giôn-xi tìm lại hi vọng trong lúc vẫn được Xiu chăm sóc và bác sĩ thăm khám. Giá trị nhân ái của bức vẽ được thể hiện qua tác động ấy.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào nêu đúng hai lần đảo ngược tình huống?
Đúng: hai số phận đổi chiều trái nhau làm nổi bật hi vọng và sự hi sinh.
Giôn-xi hồi phục, nhưng Bơ-men qua đời chứ không khỏi bệnh.
Diễn biến của Giôn-xi bị đảo: cô từ buông xuôi chuyển sang muốn sống.
Giôn-xi lấy lại hi vọng; chiếc lá vẽ trong đêm mưa gió mới là kiệt tác được lời kết nhắc tới.
Lời giải
Đáp án A. Giôn-xi đang buông xuôi nhưng lấy lại mong muốn sống, được bác sĩ xác nhận dần qua nguy hiểm. Trái lại, Bơ-men bị bệnh rồi qua đời sau đêm vẽ lá. Hai sự thay đổi trái chiều tạo xúc động và giúp người đọc nhận ra ý nghĩa việc làm của cụ.
Củng cố kiến thức
Vì sao chiếc lá vẽ được gọi là kiệt tác trong cách hiểu của truyện?
Truyện không đưa căn cứ về giá bán bức vẽ.
Sự thật được Xiu kể ở cuối, không phải mọi người đều biết trước.
Sự giống thật là một phương diện; giá trị nhân ái làm ý nghĩa bức vẽ sâu sắc.
Đúng: cần gắn giá trị nghệ thuật với ý nghĩa đối với con người.
Lời giải
Đáp án D. Chiếc lá không chỉ đánh lừa thị giác bằng sự giống thật. Nó tác động đến Giôn-xi, giúp cô từ buông xuôi trở lại mong muốn sống; việc vẽ lá còn thể hiện tình thương và sự hi sinh của Bơ-men. Những yếu tố ấy làm lời gọi kiệt tác có chiều sâu, không cần một căn cứ về giá bán.