Đọc thơ bốn chữ, năm chữ: vần, nhịp và hình ảnh

Đọc tiếng thơ, không chỉ đếm

Thơ bốn chữ thường có bốn tiếng trong mỗi dòng, thơ năm chữ thường có năm tiếng. Tên thể thơ dựa vào số tiếng, không phải số dòng hay số từ theo nghĩa ngữ pháp. Số dòng và cách chia khổ không bị ấn định như nhau ở mọi bài. Vần thường nằm ở cuối dòng, gọi là vần chân. Vần liền nối các dòng kề nhau; vần cách nối các dòng có một hoặc nhiều dòng xen giữa. Một bài có thể phối hợp nhiều cách gieo vần. Thơ bốn chữ thường ngắt 2/2, thơ năm chữ thường ngắt 2/3 hoặc 3/2, nhưng nhịp có thể linh hoạt theo nghĩa và cảm xúc. Sau khi nhận diện, đọc lại để xem vần, nhịp, từ ngữ và hình ảnh gợi cảm giác gì. Không kết luận rằng mọi bài bốn chữ đều vui hoặc mọi bài năm chữ đều buồn. Tác dụng cần được giải thích trong chính bài thơ.

Ví dụ đọc một đoạn thơ bốn chữ

Đoạn “Sân trường” do BTVN biên soạn để minh hoạ: Sân trường sau mưa Lá xanh vừa rửa Nắng lên bên cửa Tiếng cười ngân xa Mỗi dòng có bốn tiếng. Có thể đọc “Sân trường / sau mưa”, “Lá xanh / vừa rửa”: nhịp 2/2 giữ các nhóm nghĩa rõ. Ba tiếng cuối “mưa – rửa – cửa” cùng vần ưa, nối liền ba dòng đầu; dòng cuối không tiếp vần ấy. Hình ảnh lá xanh như được rửa làm cảnh sau mưa tươi sáng; ánh nắng và tiếng cười nối cảnh vật với sinh hoạt ở trường. Nhịp ngắn cùng các hình ảnh này có thể gợi sự nhẹ nhàng, vui tươi. Nhận xét dựa vào cả âm điệu và cảnh, không chỉ dựa vào số tiếng. Trong Đồng dao mùa xuân của Nguyễn Khoa Điềm, bản SGK đã đối chiếu, thể bốn chữ lại gắn với người lính và niềm xúc động, biết ơn. Cùng thể thơ không có nghĩa cùng cảm xúc.

Củng cố kiến thức

Căn cứ trực tiếp để gọi đoạn “Sân trường” là thơ bốn chữ là gì?

AĐoạn có bốn dòng nên chắc chắn là thơ bốn chữ.BMỗi dòng có bốn tiếng.CCó cảnh sân trường.DCó ba tiếng cùng vần.

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào giải thích cảm xúc từ hình thức và hình ảnh cụ thể?

AMọi bài bốn chữ đều chỉ nói chuyện vui.BCó lá xanh nên bài không có cảm xúc.CNhịp ngắn, lá sau mưa, nắng và tiếng cười cùng gợi cảnh trường nhẹ nhàng, tươi sáng.DVần ưa luôn chứng minh một bài nói về chiến tranh.