Nói giảm nói tránh trong ngữ cảnh

Tế nhị không đồng nghĩa che giấu

Nói giảm nói tránh là dùng cách diễn đạt làm nhẹ mức độ hoặc tránh nói trực tiếp điều có thể gây đau buồn, nặng nề hay thiếu lịch sự. Có thể dùng từ đồng nghĩa có sắc thái nhẹ hơn, nói vòng hoặc dùng cách phủ định để nhận xét nhẹ. Phải xét hoàn cảnh: cùng một cụm từ có thể mang nghĩa thông thường ở câu này nhưng dùng nói tránh ở câu khác. Cần chỉ rõ điều được nói tới và tác dụng đối với người nghe. Trong thông báo cần chính xác hoặc tình huống nguy hiểm, không dùng lời nhẹ tới mức khiến người nghe hiểu sai mức độ. Góp ý tế nhị vẫn cần nêu rõ điểm phải sửa, không chỉ nói mơ hồ.

Ví dụ góp ý mà vẫn rõ việc cần sửa

Các lời nói minh hoạ do BTVN biên soạn: “Bài viết cẩu thả.” → “Bài viết chưa thật cẩn thận; phần dẫn chứng cần kiểm lại.” Cách sau giảm sự nặng nề của nhận xét, đồng thời chỉ rõ phần cần sửa. “Chưa thật cẩn thận” không có nghĩa mọi phần đều đúng. “Ông đã qua đời” dùng cách nói nhẹ hơn khi báo tin ông mất. Còn “Ông không về nhà tối nay vì đi thăm người thân” chỉ nói một việc đi lại; không mặc nhiên là nói tránh về cái chết. Trong Đồng dao mùa xuân, cụm “không về nữa” nói về sự hi sinh của người lính, qua mạch truyện và hình ảnh đã đọc. Nhận biết tác dụng từ ngữ cảnh ấy, không coi mọi câu có “không về” đều cùng nghĩa.

Củng cố kiến thức

Lời góp ý “Bài viết chưa thật cẩn thận; phần dẫn chứng cần kiểm lại” có tác dụng phù hợp nào?

AGóp ý nhẹ hơn nhưng vẫn chỉ rõ điểm cần sửa.BKhẳng định bài không có lỗi.CGiấu hoàn toàn phần cần sửa.DKết luận người viết luôn bất cẩn.

Củng cố kiến thức

Vì sao “Ông không về nhà tối nay vì đi thăm người thân” chưa được coi là nói tránh về cái chết?

ACâu có quá nhiều từ.BKhông thể dùng phủ định để nói tránh.CMọi câu nói về người thân đều không có tu từ.DNgữ cảnh nêu việc đi thăm, không nói ông đã mất.