Từ điều muốn nói đến dòng thơ
Chọn đề tài gần gũi và cảm xúc muốn chia sẻ. Ghi những hình ảnh nổi bật, âm thanh hoặc việc làm gắn với cảm xúc ấy. Chọn thể bốn chữ hoặc năm chữ rồi thử viết vài dòng có quan hệ với nhau.
Đếm tiếng từng dòng, đọc lên để tìm nhịp phù hợp. Có thể gieo vần liền, vần cách hoặc phối hợp; vần thường ở tiếng cuối. Chọn từ vì đúng nghĩa và gợi cảm, không chỉ vì giống vần. Nhịp có thể linh hoạt, nhưng không ngắt làm vỡ nhóm nghĩa.
Khi chỉnh sửa, kiểm số tiếng, vần, hình ảnh và mạch cảm xúc. Bài thơ không bắt buộc kết bằng một lời khuyên. Những cách thể hiện khác nhau được chấp nhận nếu phù hợp yêu cầu và có ý nghĩa; trắc nghiệm ở đây chỉ củng cố cách kiểm, không chấm bài thơ tự làm.
Ví dụ chỉnh dòng thừa tiếng
Ví dụ do BTVN biên soạn, từ đoạn “Sân trường”:
Bản thử: “Lá cây xanh vừa rửa”. Có năm tiếng: Lá/cây/xanh/vừa/rửa. Nếu đặt vào đoạn bốn chữ, có thể sửa thành “Lá xanh vừa rửa”: bốn tiếng, vẫn giữ hình ảnh lá sau mưa như được rửa sạch.
Không sửa thành “Lá xanh vừa cửa” chỉ để vần với “mưa”: cụm này không diễn đạt được hình ảnh hợp lí. Cần giữ nghĩa trước, rồi tìm lời phù hợp cả thể thơ và vần.
Hai tiếng “mưa – rửa” ở cuối hai dòng kề nhau tạo vần liền. Khi đọc “Lá xanh / vừa rửa”, hai nhóm nghĩa vẫn rõ. Đọc lại cả đoạn giúp kiểm phần chỉnh có nối được cảnh sân trường với nắng và tiếng cười hay không.
Củng cố kiến thức
Đặt vào đoạn bốn chữ, cách sửa nào vừa đúng số tiếng vừa giữ hình ảnh?
Dòng này thừa tiếng.
Đủ tiếng nhưng cụm “vừa cửa” không giữ nghĩa.
Đúng: bốn tiếng và vẫn nêu hình ảnh lá như được rửa.
Chỉ hai tiếng, chưa phù hợp thể đang chọn.
Lời giải
Đáp án C. Đếm được Lá/xanh/vừa/rửa. Việc bỏ “cây” làm dòng gọn mà không đổi đối tượng hoặc hình ảnh; các phương án còn lại sai độ dài hay làm mất nghĩa.
Củng cố kiến thức
Sau khi tìm được một từ cùng vần, bước kiểm nào vẫn cần thực hiện?
Độ dài chữ viết không đủ để kiểm dòng thơ.
Đúng: vần chỉ là một yêu cầu, còn nội dung và thể thơ phải phù hợp.
Một từ hợp vần không thay thế cả bài.
Đổi đề tài chỉ để vần làm mất điều muốn thể hiện.
Lời giải
Đáp án B. Từ cuối cần hợp vần nhưng cũng phải đúng nghĩa và vừa số tiếng. Đọc cả đoạn giúp thấy hình ảnh, cảm xúc còn nối liền hay bị ngắt bởi cách sửa.