Từ cảnh yên tĩnh đến tình thế hiểm nguy
Rừng cháy trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi. An kể bằng ngôi thứ nhất về buổi đi lấy mật cùng tía nuôi trong rừng tràm Nam Bộ, khi giặc Pháp đánh phá.
Ban đầu, cảnh rừng gợi sự yên tĩnh, ánh nắng và hương hoa khiến người dễ buồn ngủ. Sau giấc nghỉ, âm thanh máy bay, tiếng súng, bom và lửa làm không gian đổi khác. Sự đối lập khiến cuộc đánh phá hiện lên dữ dội, đe doạ sự sống trong rừng.
Các sự việc chính được kể theo trình tự từ lúc lấy mật, nghỉ trong rừng đến khi phải chạy khỏi lửa. Trong tình thế ấy, lời nói và hành động giúp hiểu An còn hoảng hốt, tiếc mật, còn tía nuôi lo cho con và quyết định nhanh để tìm đường thoát.
Nhận xét phải đi từ chi tiết
Tóm lược những chi tiết trong đoạn SGK bằng lời riêng:
Tía nuôi giục An nằm xuống khi phát hiện bom, không để con ngẩng đầu. Khi rừng cháy, An còn lo hai thùng mật; tía thúc giục thoát thân và kéo con chạy. Nghe An lo có giặc đuổi, tía không dừng lại; sau đó An nhìn thấy thú rừng đang chạy khỏi lửa.
Những việc ấy cho thấy tía nuôi hết lòng che chở An, coi mạng sống quan trọng hơn mật đã lấy. Ông kéo An chạy ngược hướng gió, về phía ngọn lửa mới bắt đầu tràn đến, khiến cậu lo sợ. Trong tình thế được kể, gió đang đẩy lửa từ bờ sông vào sâu trong rừng; chạy theo hướng gió có thể khiến hai cha con bị đám cháy lan rộng vây lại. Cách lựa chọn của tía làm rõ sự am hiểu rừng, lòng quả cảm và khả năng quyết định nhanh trước hiểm nguy.
An thuật điều mình thấy, nghe và nghĩ, nên người đọc cảm nhận tình thế qua một người trực tiếp tham gia. Việc nhầm tiếng chân cho thấy cậu đang hoảng hốt và chưa hiểu hết tình thế. Người kể xưng tôi không có nghĩa người kể biết mọi điều về mọi nhân vật.
Củng cố kiến thức
Sự chuyển từ cảnh rừng yên tĩnh sang âm thanh đánh phá và lửa cháy có tác dụng nào?
Cuộc đánh phá phá vỡ sự yên tĩnh.
Tình thế đổi từ nghỉ ngơi sang nguy hiểm.
Đúng: đối lập cảnh và âm thanh làm rõ mức độ đe doạ.
Đoạn trích nói giặc đánh phá, không kể hai cha con gây cháy.
Lời giải
Đáp án C. Cảnh trước yên tĩnh, dễ khiến buồn ngủ; cảnh sau có máy bay, bom, lửa và các sinh vật phải chạy. Đối lập làm nổi bật sức tàn phá, biến đổi tình thế. Không được đổi nguyên nhân thành việc nhóm bếp không có trong đoạn.
Củng cố kiến thức
Chi tiết tía nuôi thúc giục thoát thân khi An lo hai thùng mật làm rõ điều gì?
Lời giục thoát thân đặt an toàn con người trước mật.
Đúng: hành động, lời nói làm rõ tình thương và quyết đoán.
Tía đã phát hiện rừng cháy.
Tía kéo con cùng chạy, không bỏ mặc.
Lời giải
Đáp án B. Khi An còn tiếc mật, tía đặt việc thoát thân lên trước và kéo con chạy. Chi tiết cho thấy tình thương, ý thức che chở và sự quyết đoán, chứ không phải bỏ mặc con hoặc chỉ vội vì trời tối.