Đọc đủ câu trước khi phân loại
Mở rộng trạng ngữ giúp nói cụ thể hơn thời gian, nơi chốn hoặc điều kiện; mở rộng thành phần chính giúp làm rõ đối tượng và hoạt động. Khi phân tích, xác định phần trung tâm và thông tin được bổ sung, không mặc định cứ câu dài là rõ.
Số từ biểu thị số lượng hoặc thứ tự. Phó từ bổ sung những ý nghĩa như thời gian, sự tiếp diễn, mức độ, phủ định cho từ được kèm. Phân loại cần xét vai trò trong câu, không dựa riêng mặt chữ hoặc tên riêng có tiếng giống số.
Nghĩa từ, nói giảm nói tránh, từ địa phương và dấu câu đều cần ngữ cảnh. Khi sửa câu, giữ đúng nội dung, chọn cách diễn đạt vừa mục đích. Nói giảm có thể làm lời tế nhị, nhưng không nên che một thông tin quan trọng cần nói rõ.
Ví dụ phân tích hai câu
Câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Sáng thứ hai đầu tuần, ba thành viên đã kiểm lại phiếu đọc.” Cụm đầu là trạng ngữ thời gian, cụ thể hơn “sáng”. “Ba” nêu số lượng thành viên. “Đã” bổ sung ý thời gian cho hoạt động kiểm.
“Gian phòng sáng nhờ cửa sổ mở rộng.” “Sáng” trong câu này chỉ có nhiều ánh sáng, không chỉ thời điểm buổi sáng như cụm đầu câu trước. Muốn giải nghĩa phải dựa vào đối tượng và quan hệ trong câu.
Củng cố kiến thức
So với “Sáng”, cụm “Sáng thứ hai đầu tuần” bổ sung điều gì?
Không nói nghề nghiệp.
Đúng: mở rộng trạng ngữ thời gian.
Không nói tên sách.
Đây là thời điểm, không lượng ánh sáng.
Lời giải
Đáp án B. Cụm xác định sáng nào trong tuần, làm thời gian cụ thể hơn. Cần nêu thông tin bổ sung, không chỉ kết luận cụm dài hơn.
Củng cố kiến thức
“Ba” trong câu đầu có vai trò nào?
Trong câu là lượng, không tên.
Không phủ định hoạt động.
Đúng: trả lời có bao nhiêu thành viên.
Không nối hai ý tương phản.
Lời giải
Đáp án C. Ba đặt trước thành viên và cho biết số người, nên là số từ chỉ số lượng. Cần xét chức năng ở câu này, không áp cách dùng trong một tên riêng khác.
Củng cố kiến thức
“Đã” bổ sung ý nghĩa gì cho hoạt động “kiểm lại” trong câu?
Đã không chỉ mức độ.
Không có yêu cầu phải kiểm ở đây.
Câu không cho số lần cụ thể.
Đúng: phó từ bổ sung ý thời gian.
Lời giải
Đáp án D. Đã đi kèm phần hoạt động, giúp người đọc hiểu nó được nói như việc xảy ra trước thời điểm đang thuật. Từ không cho biết đúng mấy lần hoặc mức độ kiểm.
Củng cố kiến thức
“Sáng” trong “Gian phòng sáng nhờ cửa sổ mở rộng” được hiểu thế nào?
Đúng: quan hệ với cửa sổ làm rõ nghĩa ánh sáng.
Ngữ cảnh không chỉ thời điểm.
Từ không đếm cửa.
Không có dấu hiệu tên riêng.
Lời giải
Đáp án A. Sáng miêu tả trạng thái của phòng, với nguyên nhân cửa sổ mở. Cùng tiếng sáng trong câu khác có thể chỉ thời gian; ngữ cảnh mới quyết định nghĩa đang dùng.