Mục đích quyết định điều cần triển khai
Tóm tắt giữ sự việc chính và quan hệ, có độ dài phù hợp. Phân tích nhân vật cần đặc điểm, bằng chứng, giải thích và cách xây dựng. Biểu cảm làm rõ cảm xúc từ chi tiết, trải nghiệm; không chỉ tả hình dáng. Tường trình cung cấp thông tin thật về việc cần xem xét, đúng thể thức và tư cách người viết.
Trước khi viết, đọc động từ yêu cầu và đối tượng, tìm ý phù hợp rồi lập dàn ý. Sau khi viết, kiểm xem bài đã làm điều đề hỏi hay mới kể, tả thay cho phân tích hoặc biểu cảm. Khi trình bày miệng, rút ý theo thời lượng, không đọc toàn bộ bản viết quá dài.
Người nghe ghi ý chính, hỏi điều chưa rõ và phản hồi đúng nội dung. Câu luyện giúp phân biệt cách làm; để phát triển viết và nói vẫn cần thực hành bài thật, nhận góp ý về mạch, ngôn ngữ và cách trình bày.
Ví dụ cùng một sự việc, hai mục đích
Tình huống minh hoạ do BTVN biên soạn: một cuốn sách mượn bị nước làm ướt bìa trong buổi đọc; mức hỏng bên trong chưa xác định.
Nếu tường trình, cần ghi người viết liên quan thế nào, thời gian, nơi, diễn biến, hậu quả biết được và thông tin chưa rõ; không bịa mức thiệt hại. Nếu biểu cảm về người phụ trách giúp xử lí, cần chọn lời nói, hành động gợi cảm xúc và giải thích ấn tượng, không biến bài thành báo cáo khô.
Hai văn bản có thể cùng dùng một sự việc nhưng khác trọng tâm. Khi nói về sự việc, vẫn không được tự xác nhận một hậu quả chưa biết để lời trình bày có vẻ đầy đủ.
Củng cố kiến thức
Nhiệm vụ “phân tích đặc điểm nhân vật” cần trọng tâm nào?
Kể chưa đủ phân tích.
Cần căn cứ cho nhận xét.
Bìa không thay tính cách nhân vật.
Đúng: triển khai đúng mục đích.
Lời giải
Đáp án D. Phân tích làm rõ đặc điểm bằng chi tiết, giải thích và cách xây dựng nhân vật. Kể hoặc khen có thể hỗ trợ một phần, nhưng không thay nhiệm vụ chính.
Củng cố kiến thức
Khi tường trình chưa biết mức hỏng bên trong sách, nên làm gì?
Đúng: trung thực cả thông tin biết và chưa biết.
Không được tự tạo dữ kiện.
Trách nhiệm cần căn cứ.
Tường trình phải nêu việc liên quan.
Lời giải
Đáp án A. Đầy đủ không có nghĩa đoán phần thiếu. Ghi đúng bìa bị ướt và mức hỏng chưa rõ giúp người nhận xem xét, thay vì thông tin bịa hoặc che việc đã biết.
Củng cố kiến thức
Đoạn cảm xúc về thơ nên triển khai theo cách nào?
Chép chưa thể hiện cách cảm nhận.
Đúng: cảm xúc có điểm tựa văn bản.
Không làm rõ cảm xúc về thơ.
Nguồn phải giữ chính xác.
Lời giải
Đáp án B. Đoạn cảm xúc cần có quan hệ giữa điều cảm nhận với câu chữ cụ thể. Không phải ai cũng cần cùng một cảm xúc, nhưng nhận xét phải hợp điều đã đọc.
Củng cố kiến thức
Khi nghe một ý kiến chưa rõ phạm vi, cách phản hồi phù hợp là gì?
Ngắt lời cản việc hiểu đủ.
Đó là bác một ý người khác chưa nêu.
Đúng: hiểu đúng rồi mới phản hồi.
Không liên quan vấn đề.
Lời giải
Đáp án C. Phản hồi có căn cứ cần hiểu đúng điều người nói muốn bàn. Hỏi làm rõ phạm vi giúp tránh tán thành hoặc phản đối một cách hiểu tự đặt, giữ cuộc trao đổi đúng trọng tâm.