Không phải lúc nào cũng là dẫn lời
Ngoặc kép có thể đánh dấu lời dẫn trực tiếp hoặc từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt. Cần đọc cả câu để biết người viết đang trích lời hay dùng từ khác nghĩa thông thường.
Trong Đường vào trung tâm vũ trụ, cách gọi “cái rốn” gợi vị trí trung tâm được tìm kiếm, không chỉ bộ phận cơ thể. Những sinh vật được gọi là “hiện vật” gợi nơi lưu giữ sự sống cổ xưa như bảo tàng, dù chúng không phải đồ vật vô tri.
Phân tích cần nêu nghĩa thông thường, nghĩa trong câu và tác dụng. Chỉ nói ngoặc kép dùng để nhấn mạnh chưa cho biết điều gì được làm nổi bật.
Một từ, hai cách hiểu
Ví dụ do BTVN biên soạn:
Chiếc bản đồ là “chìa khoá” giúp nhóm tìm ra lối tới hang.
“Chìa khoá” không phải vật kim loại mở ổ mà chỉ phương tiện giúp giải quyết việc tìm đường. Ngoặc kép đánh dấu nghĩa đặc biệt, làm nổi bật vai trò bản đồ.
So sánh: Lan nói: “Bản đồ này ghi vị trí cửa hang.” Phần trong ngoặc kép là lời dẫn trực tiếp. Hai công dụng khác nhau; cần dựa vào cách đặt câu và nghĩa phần được đánh dấu.
Củng cố kiến thức
Ở câu bản đồ là “chìa khoá”, cách giải thích nào đúng?
Câu không có cấu trúc dẫn lời Lan.
Đúng: nghĩa chuyển sang phương tiện giải quyết vấn đề.
Không nói vật liệu bản đồ.
Vai trò được nêu rõ.
Lời giải
Đáp án B. Chìa khoá thông thường mở ổ; ở đây chỉ điều giúp tìm lối. Ngoặc kép đánh dấu cách hiểu ấy. A nhầm lời dẫn; C hiểu theo vật thể; D trái nội dung.
Củng cố kiến thức
Trong câu Lan nói: “Bản đồ này ghi vị trí cửa hang”, phần trong ngoặc kép có chức năng gì?
Không có từ chỉ bộ phận cơ thể.
Ngoặc kép không làm mọi từ có nghĩa bóng.
Đây là lời nói, không phải tên bản đồ.
Đúng: cấu trúc câu cho biết người nói và lời được dẫn.
Lời giải
Đáp án D. Lan nói cùng lời sau dấu hai chấm cho biết dẫn lời trực tiếp. Không đồng nhất mọi ngoặc kép với nghĩa đặc biệt; phải xét cấu tạo, nội dung câu.