Có từ nối chưa đủ để mạch lạc
Mạch lạc là sự liền mạch về nội dung: các câu, đoạn cùng hướng vào đề tài và được sắp theo quan hệ hợp lí. Liên kết thể hiện quan hệ giữa các câu, đoạn bằng phương tiện như từ nối, lặp từ, thay thế bằng đại từ hoặc từ cùng chỉ một đối tượng.
Khi kiểm đoạn, trước hết xem nó đang nói điều gì, các câu có tiếp nối hợp lí không. Sau đó xác định từ ngữ nối và quan hệ chúng làm rõ: thời gian, nguyên nhân, đối lập hoặc bổ sung. Không thêm “vì vậy” nếu giữa hai ý không có quan hệ kết quả.
Đoạn có nhiều từ nối vẫn có thể rời rạc nếu chuyển sang việc không liên quan. Ngược lại, đoạn không cần mỗi câu một từ nối nếu quan hệ nghĩa và cách nhắc đối tượng đã rõ.
Ví dụ nội dung và phương tiện cùng nối
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Nhóm kiểm dữ liệu của bản đồ. Những dữ liệu ấy còn thiếu ở một khu vực. Vì vậy, nhóm chưa đi vào đường hầm mà tiếp tục đối chiếu. Sau khi kiểm đủ, họ mới bàn lựa chọn đường đi.”
Nội dung cùng hướng vào việc quyết định đường đi từ kết quả kiểm, trình tự kiểm thiếu → bổ sung → bàn lựa chọn là hợp lí. “Những dữ liệu ấy” nối với dữ liệu đã nhắc; “vì vậy” chỉ quan hệ nguyên nhân–kết quả; “họ” thay cho nhóm; “sau khi” chỉ trình tự.
Nếu thêm “Vì vậy, món ăn hôm nay rất ngon”, có từ nối nhưng nội dung không được mạch kiểm dữ liệu làm căn cứ. Phải sửa quan hệ nội dung, không chỉ thêm nhiều từ nối.
Củng cố kiến thức
Trong đoạn, vì vậy làm rõ quan hệ nào?
Ở đây không chủ yếu là đối lập.
Đúng: nối nguyên nhân với cách xử lí.
Không có quan hệ đặt tên.
Không có bữa ăn trong đoạn.
Lời giải
Đáp án B. Câu trước nêu dữ liệu thiếu; câu sau nêu hệ quả là chưa tiến vào mà kiểm tiếp. “Vì vậy” phù hợp vì quan hệ nguyên nhân–kết quả đã có trong nội dung.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu thêm về món ăn vẫn làm đoạn rời rạc dù có vì vậy?
Từ nối có thể đúng nếu quan hệ phù hợp.
Đại từ có thể là phương tiện liên kết.
Đây không phải điều kiện mạch lạc.
Đúng: từ nối không tự tạo quan hệ nội dung.
Lời giải
Đáp án D. Liên kết hình thức cần đi cùng quan hệ nghĩa. Món ăn lạc khỏi đề tài và không là kết quả của dữ liệu thiếu; cần xử lí nội dung chứ không chỉ đặt một từ nối.