Dấu chấm lửng có nhiều công dụng
Dấu chấm lửng có thể cho biết nhiều sự vật tương tự chưa liệt kê hết; thể hiện lời nói bỏ dở, ngập ngừng, ngắt quãng; hoặc làm giãn nhịp trước một từ ngữ gây bất ngờ, hài hước hay châm biếm.
Xét các từ đứng trước, sau và tình huống để xác định công dụng. Không coi mỗi dấu chấm lửng đều là cùng một cảm xúc buồn. Khi lời còn dở, không tự khẳng định người nói định nói gì nếu chưa có căn cứ.
Trong diễn đạt cần rõ dữ kiện, không dùng dấu chấm lửng để lược thông tin thiết yếu như con số kết quả hoặc điều kiện của một quyết định.
Ví dụ ba công dụng khác nhau
Các câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Kệ có truyện ngụ ngôn, truyện ngắn, thơ, ...” Dấu chấm lửng sau chuỗi liệt kê cho biết còn loại sách tương tự chưa kể hết.
“Tớ... tớ chưa kiểm lại tên sách.” Dấu ở giữa thể hiện sự ngập ngừng của lời nói; nội dung sau đã cho biết điều người nói thừa nhận.
“Mọi người chờ món quà thật lớn. Nam mang tới... một chiếc kẹp sách.” Dấu làm giãn nhịp trước điều khác với mong đợi về kích thước. Cách đọc có thể ngừng nhẹ để người nghe nhận điểm chuyển.
Công dụng được xác định bằng cách dùng trong từng câu, không chỉ bằng số lượng dấu chấm.
Củng cố kiến thức
Ở câu liệt kê các loại sách, dấu chấm lửng cho biết gì?
Đúng: nằm sau chuỗi liệt kê chưa đóng hết.
Không có căn cứ cảm xúc ấy.
Trước dấu đã có các loại sách.
Câu không nêu việc đổi tên.
Lời giải
Đáp án A. Ngữ cảnh là chuỗi các loại sách cùng nhóm. Dấu chấm lửng báo còn những loại tương tự, không tự nêu thêm một loại cụ thể hoặc một cảm xúc.
Củng cố kiến thức
Trong câu Nam mang tới... một chiếc kẹp sách, dấu có tác dụng nào?
Câu chỉ nêu một chiếc.
Câu kể việc mang quà, không xác nhận điều ấy.
Đúng: tạo khoảng chờ trước chi tiết bất ngờ.
Không có chuỗi mọi món quà.
Lời giải
Đáp án C. Đối chiếu mong đợi ở câu trước với vật ở câu sau giúp nhận công dụng giãn nhịp, tạo bất ngờ. Dấu không tự chỉ liệt kê hoặc một lượng lớn.