Hương lá đánh thức nỗi nhớ
Gặp lá cơm nếp của Thanh Thảo viết về nỗi nhớ của người con trên đường hành quân. Khi gặp lá cơm nếp, hương lá gợi anh nhớ bát xôi mùa gặt và hình ảnh mẹ với bếp lửa, cơm nếp ở quê nhà.
Người mẹ hiện lên qua bóng dáng giản dị: nhặt lá, đun bếp, thổi cơm nếp. Mẹ không có mặt trên đường hành quân; đó là hình ảnh thân thương trong kí ức và liên tưởng của người con.
Nỗi nhớ mẹ hoà cùng nỗi nhớ đất nước. Những điều gần gũi trong gia đình trở thành hương vị quê hương, theo người con trong suốt hành trình. Bài thơ cho thấy tình yêu đất nước có thể bắt nguồn từ những gắn bó bình dị, sâu nặng ấy.
Theo mạch liên tưởng của bài thơ
Mạch cảm xúc khởi đầu từ một cảm nhận rất cụ thể: hương lá. Từ đó, người con nhớ món ăn quê nhà và dáng mẹ bên bếp. Hương vị của một nơi thân thuộc mở rộng thành tình yêu quê hương, đất nước.
Lời thơ về nỗi nhớ được chia cho mẹ và đất nước đặt hai tình cảm bên nhau. Cách diễn đạt này nhấn mạnh cả hai đều sâu nặng, gắn bó; không dùng để đo lường hay chia tình cảm thành những phần bằng nhau về số lượng.
Ở cuối bài, cây được hình dung như hiểu lòng người con, tiếp tục toả hương. Nhân hoá làm thiên nhiên trở nên gần gũi, như cùng chia sẻ nỗi nhớ.
Mỗi dòng có năm tiếng, chẳng hạn Xa / nhà / đã / mấy / năm. Hai tiếng cuối gặt – mắt ở hai dòng kề nhau cùng vần ăt. Có thể đọc “Xa nhà / đã mấy năm” theo nhịp 2/3. Nhịp đọc còn thay đổi theo ý và cảm xúc ở những dòng khác; lời thơ ngắn, giản dị giúp nỗi nhớ được bộc lộ tự nhiên.
Một từ ngữ nhỏ, một cảm giác gần gũi
Nhan đề dùng từ gặp thay vì chỉ dùng thấy. Gặp gợi cảm giác như được gặp lại một điều thân quen, trong khi thấy trước hết nói việc nhận biết bằng mắt. Ngay từ nhan đề, lá cơm nếp đã gắn với tình cảm của người con.
Hương thơm trong bài không chỉ là hương lá được cảm nhận trên đường. Nó còn gợi bếp lửa, món ăn, mẹ và quê hương. Vì vậy, lời thơ về hương thơm đi suốt hành trình thể hiện nỗi nhớ luôn theo người con, chứ không khẳng định mùi hương vật chất lan xa không giới hạn.
Củng cố kiến thức
Trong Gặp lá cơm nếp, người con gặp hương lá trên đường hành quân, nhớ bát xôi mùa gặt rồi nhớ mẹ bên bếp. Mạch cảm xúc nào phù hợp?
Mẹ ở trong kí ức, không đang nấu bên đường hành quân.
Đúng: từ cảm giác hiện tại, bài thơ mở ra kí ức và tình cảm sâu nặng.
Ngữ liệu không có việc người con về nhà sau lời mẹ dặn.
Nỗi nhớ món ăn dẫn đến nhớ mẹ và đất nước, không tách khỏi mẹ.
Lời giải
Đáp án B. Hương lá là điểm khởi đầu ở hiện tại. Nó khơi nhớ bát xôi, mẹ và bếp lửa quê nhà; những điều thân thuộc ấy gắn với tình yêu đất nước. Cần phân biệt điều người con đang cảm nhận với hình ảnh xuất hiện trong kí ức.
Củng cố kiến thức
Bài thơ đặt nỗi nhớ mẹ bên nỗi nhớ đất nước và nói tới việc chia đều nỗi nhớ. Cách hiểu nào đúng?
Bài đặt mẹ và đất nước bên nhau, không xem tình mẹ ít quan trọng.
Hai tình cảm gắn bó với nhau chứ không loại trừ nhau.
Đúng: cách nói làm rõ sự gắn bó của tình gia đình và tình đất nước.
Đây là lời thơ biểu đạt tình cảm, không phải một phép đo.
Lời giải
Đáp án C. Tình mẹ và tình đất nước cùng hiện lên trong nỗi nhớ sâu nặng. Cách nói chia đều đưa tình cảm trừu tượng về một cách hình dung gần gũi; ý nghĩa chính là sự hoà quyện, không phải chia tình cảm theo số lượng.