Tưởng tượng có điểm tựa khoa học
Truyện khoa học viễn tưởng xây dựng tình huống, thế giới hoặc công nghệ dựa vào giả thuyết, dự báo, ý tưởng khoa học. Không gian có thể ở Trái Đất, dưới đại dương hoặc ngoài vũ trụ; thời gian thường gắn với tương lai so với lúc tác phẩm ra đời.
Khi đọc, xác định nhân vật ở đâu, khi nào, gặp việc gì và ý tưởng khoa học giữ vai trò nào trong hành động. Không chỉ thấy một máy móc rồi gọi mọi văn bản là truyện viễn tưởng; cần có câu chuyện và thế giới được hình dung.
Giả định nghệ thuật không tự là thông tin công nghệ đang tồn tại. Phân biệt điều truyện đặt ra với dữ kiện ngoài đời; muốn nói một dự đoán đã thành hiện thực phải kiểm nguồn khoa học tương ứng.
Ví dụ công nghệ giả định làm xuất hiện tình huống
Đoạn truyện minh hoạ do BTVN biên soạn, không phải tư liệu về một thiết bị có thật:
“Ở năm 2180 trong thế giới truyện, nhóm của Linh thử một khoang quan sát đáy biển có thể tạo bản đồ sống từ âm thanh. Khi đi qua khu vực tối, bản đồ hiện một đường hầm chưa được ghi nhận. Linh muốn tiến vào ngay, nhưng người điều khiển đề nghị kiểm dữ liệu và lượng năng lượng còn lại. Cả nhóm dừng để đối chiếu trước khi chọn đường.”
Thời gian là tương lai giả định, không gian dưới biển. Ý tưởng tạo bản đồ làm xuất hiện phát hiện và lựa chọn của nhân vật. Tình huống không chỉ kể cảnh đẹp: nhóm phải quyết định giữa khám phá ngay và kiểm điều kiện.
Không khẳng định khoang có mọi khả năng ấy đang được dùng thật. Khi đọc văn học, phân tích vai trò ý tưởng; nếu liên hệ khoa học, cần nguồn khác để xác nhận phần hiện thực.
Củng cố kiến thức
Vai trò của công nghệ giả định trong đoạn là gì?
Thiết bị có quan hệ với sự việc, không phải tên.
Đây là thế giới truyện minh hoạ.
Đúng: ý tưởng khoa học tác động tới mạch truyện.
Nhóm vẫn phải kiểm và quyết định.
Lời giải
Đáp án C. Bản đồ giả định cung cấp phát hiện, từ đó tạo lựa chọn cần cân nhắc. Nhận diện thể loại phải xem ý tưởng khoa học tham gia câu chuyện ra sao, không chỉ thấy một thiết bị.
Củng cố kiến thức
Khi muốn nói khả năng thiết bị trong truyện đã có thật, cần gì ngoài đoạn văn học?
Đúng: giả định nghệ thuật không thay dữ kiện thực.
Ngày của thế giới truyện không chứng minh hiện thực.
Niềm tin nhân vật không xác nhận công nghệ ngoài đời.
Không có quy luật như vậy.
Lời giải
Đáp án A. Đoạn dùng công nghệ để xây dựng tình huống tưởng tượng. Khẳng định về thế giới thực cần chứng cứ khoa học riêng, không lấy niên đại hoặc lời nhân vật làm bảo đảm.