Hình và lời cùng tạo nghĩa
Văn bản đa phương thức kết hợp nhiều phương tiện biểu đạt, chẳng hạn ngôn ngữ với hình ảnh. Trong truyện tranh, hình thể hiện nhân vật, cảnh vật, hành động và nét mặt; lời dẫn hoặc lời thoại bổ sung điều cần nói rõ. Có thể có khung chỉ dùng hình mà vẫn giúp hiểu diễn biến.
Khi đọc, xem thứ tự các khung, chú ý sự thay đổi của cảnh và hành động. Đọc lời dẫn, lời thoại trong quan hệ với hình: ai nói, nói trong tình huống nào, nét mặt và hành động có giúp hiểu lời ấy không? Không nên chỉ đọc chữ rồi bỏ qua những điều hình đang thể hiện.
Khi làm truyện tranh từ một truyện đã đọc, chọn những cảnh quan trọng, sắp xếp theo mạch truyện và viết phần lời vừa đủ. Hình và lời phải thống nhất về nhân vật, hành động, diễn biến. Phần chuyển thể có thể lược chi tiết nhưng cần giữ nội dung chính.
Phối hợp hình và lời ở khung kết thúc
Tình huống minh hoạ do BTVN biên soạn cho một khung phác từ Bầy chim chìa vôi:
| Nội dung dự kiến | Vai trò |
| --- | --- |
| Hình: chim non bay về bờ; Mon và Mên đứng nhìn, mắt có nước. | Cho thấy kết quả chuyến bay và phản ứng của hai anh em. |
| Lời dẫn: “Bầy chim vào bờ an toàn. Hai anh em nhận ra mình đã khóc.” | Làm rõ diễn biến và cảm xúc ở kết thúc. |
Hai phần cùng giúp hiểu nỗi lo đã chuyển thành niềm vui, xúc động. Lời dẫn là cách tóm tắt riêng, không phải câu trích nguyên văn. Nếu hình lại vẽ hai anh em ôm tổ chim còn lời nói chim tự bay lên, chúng sẽ không thống nhất và làm sai sự việc.
Củng cố kiến thức
Trong khung phác minh hoạ, hình có vai trò nào?
Khung kết thúc vẫn cần liên hệ mạch trước đó.
Hình cần giúp kể đúng sự việc, không chỉ trang trí.
Đúng: hình cung cấp hành động và phản ứng nhìn thấy được.
Hình chuyển thể không phải chứng cứ về sự có mặt của tác giả.
Lời giải
Đáp án C. Hình cho thấy chim đang bay và hai anh em xúc động; lời dẫn làm rõ chim vào bờ, hai em nhận ra nước mắt. Hai phương tiện bổ sung cho nhau trong việc kể kết thúc.
Củng cố kiến thức
Điều nào cần sửa để hình và lời ở khung kết thúc thống nhất với truyện?
Hai phần cùng thể hiện kết quả chuyến bay.
Đúng: hình thêm một hành động đưa tổ chim vào bờ không có trong kết thúc.
Phản ứng và lời dẫn phù hợp.
Cảnh phù hợp diễn biến nước phủ bãi và chim bay lên.
Lời giải
Đáp án B. Bầy chim tự cất cánh và vào bờ; Mon, Mên chứng kiến chứ không ôm tổ chim mang về. Hình này vừa không khớp lời dẫn, vừa đổi sự việc gốc. Cần sửa hình để giữ đúng mạch truyện.