Hai câu chuyện cùng hướng về lòng biết ơn
Con hổ có nghĩa của Vũ Trinh kể hai câu chuyện khác nhau. Ở chuyện thứ nhất, bà đỡ Trần giúp hổ cái sinh con; hổ đực tặng bạc và đưa bà ra khỏi rừng. Số bạc ấy giúp bà sống qua năm mất mùa. Ở chuyện thứ hai, bác tiều lấy chiếc xương bò mắc trong họng hổ; sau đó hổ mang quà đến, tới viếng khi bác mất và còn đem quà vào ngày giỗ trong nhiều năm.
Mỗi chuyện đều có tình huống hổ cần giúp đỡ, con người vượt qua nỗi sợ để cứu giúp, rồi hổ ghi nhớ và đền đáp. Các chi tiết trả ơn làm rõ chữ có nghĩa trong nhan đề.
Đây là truyện của Vũ Trinh, có yếu tố kì lạ, được đưa vào bài học để gợi suy nghĩ về đạo lí biết ơn. Không vì cùng có nhân vật con vật và bài học mà xếp văn bản này thành truyện ngụ ngôn.
So sánh để thấy lòng biết ơn được nhấn mạnh
| Chuyện bà đỡ Trần | Chuyện bác tiều |
| --- | --- |
| Giúp hổ cái vượt qua khó khăn khi sinh con | Giúp hổ đang mắc xương |
| Hổ đực tặng bạc, đưa ra khỏi rừng, lưu luyến tiễn biệt | Hổ mang quà, viếng khi bác mất, nhớ ngày giỗ nhiều năm |
| Việc đền đáp diễn ra ngay sau khi được giúp | Lòng biết ơn kéo dài cả sau khi người giúp đã mất |
Hai chuyện không chỉ lặp lại cùng một việc. Chuyện sau làm nổi bật sự bền lâu của lòng biết ơn. Kết hợp cả hai giúp lời nhắc đạo lí rõ hơn: nhận được sự giúp đỡ thì cần trân trọng và ghi nhớ người đã giúp mình.
Hổ thường gợi sự hung dữ, đáng sợ. Trong truyện, chính loài vật ấy lại biết ghi nhớ ân nghĩa, nên bài học dành cho con người càng gây ấn tượng. Những chi tiết này thuộc thế giới của câu chuyện, không phải ghi chép về tập tính hổ ngoài tự nhiên.
Cùng là tiếng gầm nhưng ý nghĩa khác nhau
Trong chuyện thứ nhất, hổ gầm khi bà đỡ đã đi khá xa; đặt sau các hành động tặng bạc, đưa đường và tiễn biệt, tiếng gầm có thể hiểu như lời chào đầy lưu luyến.
Trong chuyện thứ hai, hổ xuất hiện khi đưa tang bác tiều, dụi đầu vào quan tài và cất tiếng gào. Đi cùng các hành động ấy, âm thanh bộc lộ sự đau buồn khi mất người đã cứu mình.
Muốn giải thích một chi tiết, cần đọc những việc trước, sau và cùng lúc với nó. Không cứ có tiếng gầm là kết luận hổ đang đe doạ.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào trong phần tóm lược làm rõ lòng biết ơn bền lâu của con hổ ở chuyện thứ hai?
Đây là tình huống cần cứu giúp, chưa phải hành động biết ơn.
Đây là hành động giúp đỡ của con người.
Đúng: ghi nhớ sau khi ân nhân mất làm rõ sự bền lâu.
Chi tiết này thuộc chuyện thứ nhất.
Lời giải
Đáp án C. Việc nhớ ngày giỗ và mang quà nhiều năm cho thấy lòng biết ơn không kết thúc sau một lần đền đáp. A, B nêu hoàn cảnh và hành động cứu giúp; D là ý nghĩa của số bạc trong chuyện bà đỡ Trần.
Củng cố kiến thức
Vì sao kết hợp hai chuyện làm bài học về lòng biết ơn rõ hơn?
Đúng: điểm chung được củng cố, câu chuyện sau còn làm sâu thêm ý nghĩa.
Việc ghi nhớ sau khi ân nhân mất bổ sung ý nghĩa về sự bền lâu.
Các hành động nhớ ơn vẫn là trọng tâm, không phải sức mạnh.
Những hành động tiễn biệt, viếng và nhớ ngày giỗ còn thể hiện tình cảm, không chỉ của cải.
Lời giải
Đáp án A. Cả hai chuyện cùng cho thấy nhận giúp đỡ rồi biết đền đáp. Chuyện bác tiều mở rộng thời gian tới sau khi ân nhân mất, nhấn mạnh sự bền lâu. Vì thế, kết hợp hai chuyện giúp khẳng định đạo lí chứ không chỉ kéo dài lời kể.