Một buổi chiều đầy sức sống
Chiều sông Thương của Hữu Thỉnh gợi vẻ đẹp dòng sông và vùng quê vào buổi chiều thu. Sắc hoa, mây, nước, cây cỏ và mùa màng tạo nên một cảnh quê vừa êm dịu vừa tràn đầy sức sống.
Người đi bên sông còn dùng dằng, lưu luyến trước cảnh đẹp. Nỗi lưu luyến gắn với tình yêu nơi thân thuộc, không phải chỉ là buồn vì trời sắp tối. Những hình ảnh về mùa gặt, phù sa và lúa non gợi sự trù phú cùng niềm tin vào những mùa tiếp nối.
Bài thơ viết theo thể năm chữ. Lời thơ giàu hình ảnh, nhạc điệu; cảnh vật nhiều khi được tả như có cử chỉ, tâm tình của con người. Nhờ đó, dòng sông trở nên gần gũi trong cảm nhận của người viết.
Từ hình ảnh tới tình cảm
| Hình ảnh, cách diễn tả | Cảm nhận được gợi ra |
| --- | --- |
| Hoa tím, gió, mây và bóng nước | Cảnh chiều thu êm dịu, có màu sắc và chuyển động. |
| Những mùa gặt, phù sa và cây lúa | Đất đai nuôi dưỡng sự sống; hiện tại nối với những mùa sau. |
| Nước được gọi là ngoan, cánh buồm như hát | Cảnh vật được nhân hoá, gần gũi và có sức sống. |
| Người đi còn dùng dằng; lời thơ cất tiếng Ôi | Sự lưu luyến và niềm xúc động trước vẻ đẹp quê hương. |
Hình ảnh mùa màng khiến cảnh sông không chỉ là một bức tranh để ngắm: đó còn là nơi nuôi dưỡng cuộc sống con người. Những tiếng gọi đầy cảm xúc giúp tình quê được bộc lộ trực tiếp.
Giải thích một nét nhân hoá
Khi tả nước chảy bằng từ ngoan, nhà thơ dùng một từ thường nói về người cho dòng nước. Cách nhân hoá gợi dòng chảy hiền hoà, thân thuộc, như có mối gắn bó với con người và cảnh quê.
Lời thơ không khẳng định nước biết vâng lời theo nghĩa thông thường. Cần chỉ ra từ được dùng rồi giải thích cảm giác nó gợi, thay vì chỉ gọi tên nhân hoá hoặc kể lại nghĩa đen.
Từ dùng dằng cũng giúp hiểu tâm trạng: bước chân chưa muốn rời cảnh sông. Kết hợp với những hình ảnh đẹp và mùa màng đầy sức sống, từ này làm rõ tình yêu mến, lưu luyến quê hương.
Mỗi dòng năm tiếng; chẳng hạn “Đi suốt / cả ngày thu” có thể đọc theo nhịp 2/3. Trong khổ đầu, ngõ – họ ở cuối hai dòng kề nhau cùng vần o. Vần và những dòng ngắn góp phần tạo nhạc điệu, giúp cảnh sông và sự lưu luyến được gợi lên nhẹ nhàng.
Củng cố kiến thức
Trong Chiều sông Thương, những hình ảnh mùa gặt, phù sa và lúa non chủ yếu gợi điều gì?
Mùa gặt và lúa non gắn với sự sống, lao động chứ không cho thấy hoang vắng.
Đúng: phù sa nuôi đất, mùa gặt và lúa non gợi những mùa tiếp nối.
Những hình ảnh này gắn cảnh sông với đời sống con người.
Ngữ liệu gợi đất đai nuôi dưỡng sự sống, không phải cạn kiệt.
Lời giải
Đáp án B. Mùa gặt gợi thành quả, lúa non gợi mùa sau, phù sa gợi sức nuôi dưỡng của dòng sông. Đặt các hình ảnh bên nhau thấy cảnh quê trù phú và sự sống tiếp nối. Vì vậy, không chỉ đọc đây là cảnh chiều tĩnh lặng hoặc buồn vắng.
Củng cố kiến thức
Trong bài thơ, nước chảy được tả bằng từ ngoan. Lời giải thích nào phù hợp?
Đây là cách diễn tả gợi cảm, không phải việc nước biết vâng lời thật.
Biện pháp là nhân hoá nhưng ngoan gợi sự hiền hoà, không phải dữ dội.
Đúng: dùng từ thường nói về người khiến cảnh sông hiền hoà, thân thuộc.
Cách dùng từ thường nói về người góp phần làm dòng nước trở nên gần gũi.
Lời giải
Đáp án C. Ngoan vốn thường dùng để nhận xét con người. Dùng từ ấy cho nước chảy là nhân hoá, gợi cảm giác dòng nước hiền hoà, thân thuộc. Tác dụng cần được giải thích bằng vẻ đẹp và tình cảm trong bài, không biến thành thông tin nước có ý thức.