Một hình ảnh, nhiều lớp nghĩa
Câu chuyện về con đường của Đoàn Công Lê Huy đi từ những con đường gần gũi tới đường đời của mỗi người. Đường ngõ, đường bộ, đường thuỷ, đường trên cao gợi hành trình lớn lên và sự phát triển của con người.
Khi nói đường đời, tác giả bàn cách mỗi người chọn hướng và dùng sức lực, trí tuệ, ý chí để thực hiện. Đó không phải con đường có thể dựng bằng vật liệu hoặc đo dài ngắn như đường sá.
Mạch từ điều quen thuộc đến ý nghĩa rộng hơn giúp người đọc hiểu hình ảnh. Cần xem mỗi đoạn đang nói lớp nghĩa nào; không lấy mọi câu về đường đời làm chỉ dẫn giao thông.
Dẫn chứng về việc lựa chọn hướng đi
Theo văn bản, Lỗ Tấn từng học ngành Y ở Nhật. Một cảnh phim thời sự khiến ông day dứt: người đồng bào bị hành hình, còn những người đứng xem lại thờ ơ. Ông chuyển sang viết văn với mong muốn tác động tới tinh thần con người. Câu chuyện làm rõ việc lựa chọn đường đi từ nhận thức và mục đích của bản thân.
Dẫn chứng có quan hệ với lí lẽ mỗi người phải tự tạo đường đời. Nó không chứng minh mọi người cần đổi ngành, ngành Y ít giá trị hoặc chỉ viết văn mới có ích. Cần hiểu mục đích được kể trong trường hợp ấy.
Văn bản đề cao sự chủ động và ý chí trước thử thách. Điều này không có nghĩa mọi sự nâng đỡ đều vô ích; sự giúp đỡ không thể thay toàn bộ việc suy nghĩ và hành động của chính người đi.
Đối chiếu hai hình ảnh dẫn đường
Trong Bản đồ dẫn đường, hình ảnh bản đồ giúp bàn cách nhìn cuộc sống và bản thân. Trong Câu chuyện về con đường, hình ảnh con đường giúp bàn hành trình, lựa chọn và việc tự thực hiện.
Hai văn bản cùng nhấn mạnh vai trò trải nghiệm và sự chủ động. Tuy vậy, khi phân tích phải giữ hình ảnh, lí lẽ, câu chuyện riêng; không gán trải nghiệm sau tai nạn của ông trong bức thư thành chuyện của Lỗ Tấn.
Củng cố kiến thức
Dẫn chứng Lỗ Tấn chuyển sang viết văn làm rõ ý nào?
Đúng: câu chuyện được đặt trong ý về tự lựa chọn đường đời.
Đó là suy rộng không được dẫn chứng xác nhận.
Văn bản không phủ nhận mọi nghề khác.
Câu chuyện cho thấy việc tự suy nghĩ và đổi hướng.
Lời giải
Đáp án A. Nhận thức sau sự việc đã dẫn Lỗ Tấn đến lựa chọn theo mục đích của mình, làm rõ ý về đường đời. Không thể từ một trường hợp kết luận mọi người phải chọn cùng nghề.
Củng cố kiến thức
Nghĩa đường đời khác con đường giao thông ở điểm nào trong văn bản?
Đường ngõ thuộc lớp nghĩa thực.
Đường đời mang nghĩa hình ảnh, không đo như đường sá.
Đúng: hướng đến cuộc sống và việc tự thực hiện.
Vật liệu dựng đường thực khác điều tác giả đang bàn.
Lời giải
Đáp án C. Khi chuyển sang đường đời, tác giả bàn lựa chọn và nỗ lực sống. Sức lực, trí tuệ, ý chí được hình dung như vật liệu; không phải đường có thể đo hoặc xây theo nghĩa thực.