Hiểu từ gắn với nội dung văn bản
Trong các bài đọc, từ Hán Việt giúp diễn đạt những ý như nét riêng của một cộng đồng, sự trăn trở và niềm tin gắn với lễ tục. Có thể đối chiếu những từ quen thuộc để hiểu yếu tố rồi xác định nghĩa cả từ.
| Từ | Gợi ý về yếu tố | Nghĩa cần hiểu trong chủ đề |
| --- | --- | --- |
| Bản sắc | Bản gợi cái gốc, vốn có; sắc gợi màu, dáng vẻ. | Những nét riêng làm nên đặc điểm của một cộng đồng hoặc nơi chốn. |
| Ưu tư | Ưu là lo; tư liên quan đến suy nghĩ. | Lo lắng, suy nghĩ, trăn trở về một điều. |
| Tín ngưỡng | Tín liên quan đến tin; ngưỡng liên quan đến sự tôn kính. | Niềm tin và sự tôn kính đối với những điều thiêng liêng, thể hiện qua những tập tục, nghi lễ. |
Các gợi ý về yếu tố hỗ trợ hiểu từ, nhưng không thay thế nghĩa cả từ. Bản sắc không chỉ là một màu sắc; ưu tư không chỉ là suy nghĩ bất kì. Khi đọc, cần xem từ đang nói về đối tượng, tâm trạng hoặc hoạt động nào.
Đặt từ trở lại câu văn
Các câu minh hoạ do BTVN biên soạn, dựa vào nội dung những bài đã đọc:
**“Bản tin hoa nhắc người đọc quan tâm đến bản sắc của Đà Lạt.”** Bản sắc nói tới nét riêng của nơi chốn, trong đó vẻ đẹp của mùa hoa là một điều được tác giả chú ý. Không thể thay bằng màu sắc rồi hiểu câu chỉ nói về màu hoa.
**“Người làm báo có những ưu tư về việc bản tin hoa có được coi trọng hay không.”** Ưu tư diễn đạt sự băn khoăn, trăn trở. Từ này phù hợp vì nhân vật đang lo giá trị của bản tin bị xem nhẹ, không chỉ nhớ lại một sự việc đã qua.
**“Lễ rửa làng gắn với tín ngưỡng của cộng đồng.”** Tín ngưỡng làm rõ niềm tin vào ý nghĩa của nghi lễ được kể. Câu đang mô tả một nét sinh hoạt văn hoá, không khẳng định rằng tác dụng siêu nhiên của nghi lễ đã được kiểm chứng.
Giải nghĩa cần vừa đúng từ vừa đúng câu. Nhờ vậy, nhận xét về từ ngữ làm rõ nội dung bài đọc, không trở thành danh sách nghĩa tách rời.
Củng cố kiến thức
Trong câu về ưu tư của người làm báo, từ ưu tư được hiểu phù hợp nhất là gì?
Tình huống đang nói đến băn khoăn, không phải đã được mọi người khen.
Màu của hoa không phải nội dung tâm trạng đang xét.
Đúng: nghĩa của từ phù hợp với nỗi băn khoăn trong câu.
Ưu tư diễn đạt tâm trạng, không chỉ cung cấp thời điểm.
Lời giải
Đáp án C. Ưu liên quan đến lo, tư liên quan đến suy nghĩ; cả từ trong câu diễn đạt sự lo lắng, trăn trở. Người làm báo băn khoăn về giá trị và sự đón nhận bản tin, nên không hiểu ưu tư là niềm vui hoặc một thông tin về mùa hoa.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào phù hợp với từ bản sắc trong câu minh hoạ?
Đúng: giải thích nghĩa cả từ trong ngữ cảnh nơi chốn.
Nghĩa cả từ rộng hơn nghĩa riêng của sắc là màu.
Bản sắc nói về nét riêng, không phải sự giống nhau với mọi nơi.
Trong câu, từ nói về nơi chốn, không thu hẹp vào hình dáng một loài cây.
Lời giải
Đáp án A. Bản sắc chỉ nét riêng của một cộng đồng hoặc nơi chốn. Trong câu, từ gắn với đặc điểm của Đà Lạt mà các bản tin hoa nhắc người đọc quan tâm. Không chỉ lấy nghĩa sắc là màu để thu hẹp cả từ thành màu hoa.