Có điểm xuất phát và có mạch bàn luận
Xác định sách, tác giả hoặc nguồn truyện đã đọc; chọn chi tiết gợi một vấn đề đời sống. Nêu vấn đề và ý kiến, tìm lí lẽ cùng bằng chứng phù hợp. Không chỉ kể hết truyện rồi thêm một câu bài học.
Mở bài giới thiệu sách và vấn đề gợi ra. Thân bài giải thích chi tiết đã chọn, bàn các khía cạnh của vấn đề, nối với thực tế khi có căn cứ. Kết bài nêu ý nghĩa và điều có thể suy nghĩ, thực hiện. Khi dùng thông tin thực tế, kiểm nguồn riêng, không coi chi tiết tưởng tượng là số liệu đời sống.
Sửa tên sách, người viết, chi tiết, mạch lí lẽ và cách diễn đạt. Một tác phẩm có thể gợi nhiều vấn đề; cách chọn cần có quan hệ với điều đã đọc, không bắt buộc mọi người rút đúng một bài học giống nhau.
Ví dụ: từ Cây khế đến việc biết giới hạn
Dàn ý và đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn, dựa trên truyện dân gian “Cây khế” đã đọc trong SGK:
Điểm xuất phát: hai cách chuẩn bị túi và lấy của quý. Vấn đề: biết giới hạn khi mong nhận phần lợi cho mình. Ý kiến: cần cân nhắc trách nhiệm, khả năng và ảnh hưởng tới người khác, không chỉ muốn lấy thêm.
“Hai cách lựa chọn trong ‘Cây khế’ gợi suy nghĩ về việc biết giới hạn. Người em làm theo lời dặn, còn người anh cố lấy thêm đến mức chuyến trở về gặp tai hoạ. Trong cách kể dân gian, sự đối lập ấy làm lời cảnh tỉnh về lòng tham rõ hơn. Liên hệ với việc mượn sách chung, giữ quá nhiều cuốn lâu ngày cũng có thể hạn chế cơ hội đọc của người khác. Vì vậy, biết nhu cầu của mình và thực hiện điều đã thoả thuận là một cách tôn trọng việc dùng chung.”
Đoạn chỉ lấy một chi tiết làm điểm xuất phát, rồi giải thích quan hệ với vấn đề. Phần liên hệ là lập luận về dùng chung, không khẳng định tai hoạ kì ảo của truyện sẽ xảy ra ngoài đời hoặc ở một thư viện cụ thể.
Củng cố kiến thức
Cách triển khai nào đúng nhiệm vụ viết ý kiến được gợi từ sách?
Kể lại chưa hoàn thành việc bàn một vấn đề.
Đúng: có điểm xuất phát và mạch bàn luận.
Không biến truyện thành trải nghiệm thật của mình.
Không nhận lời của người khác là bài mình viết.
Lời giải
Đáp án B. Nhiệm vụ hướng tới một vấn đề đời sống được gợi từ sách. Chi tiết làm điểm xuất phát, còn lí lẽ và căn cứ giúp làm rõ ý kiến; không dừng ở kể lại hoặc thay nguồn.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giữ đúng giới hạn liên hệ trong đoạn minh hoạ?
Không áp kết cục kì ảo thành kết luận về mọi người.
Chi tiết truyện không phải dữ liệu khảo sát.
Đoạn không chứng minh như vậy.
Đúng: liên hệ cần được giải thích, không đánh đồng truyện và thực tế.
Lời giải
Đáp án D. Truyện gợi một cách suy nghĩ, nhưng việc dùng chung sách ngoài đời cần được bàn bằng lí lẽ phù hợp. Không coi sự kiện hư cấu là chứng cứ thống kê hoặc lời dự đoán tai hoạ cho người thật.