Thông tin về hoàn cảnh của sự việc
Chủ ngữ nêu đối tượng được nói đến; vị ngữ nói hoạt động, đặc điểm hoặc trạng thái của đối tượng ấy. Trạng ngữ bổ sung thông tin về hoàn cảnh như thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, cách thức của sự việc.
Trạng ngữ có thể ở đầu, giữa hoặc cuối câu, thường gặp ở đầu câu. Khi nhận diện, không chỉ nhìn dấu phẩy; cần xác định sự việc chính rồi hỏi nó diễn ra khi nào, ở đâu, vì sao, nhằm mục đích gì hoặc bằng cách nào.
Trong đoạn, trạng ngữ còn có thể giúp nối mạch thời gian, không gian giữa các câu. Không phải cứ thêm trạng ngữ thật dài là câu tốt hơn; thông tin bổ sung phải cần thiết và rõ.
Ví dụ: sự việc chính và hoàn cảnh
Các câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Chiều thứ bảy, nhóm học sinh sắp lại kệ sách.” Sự việc chính: nhóm học sinh sắp lại kệ sách. “Nhóm học sinh” là chủ ngữ; “sắp lại kệ sách” là vị ngữ. “Chiều thứ bảy” bổ sung thời gian, là trạng ngữ.
“Ở góc thư viện, Mai ghi tên sách.” “Ở góc thư viện” nêu nơi chốn. “Để người mượn dễ tìm, cả nhóm dán nhãn lên từng ngăn.” Phần mở đầu nêu mục đích của việc dán nhãn.
Trong đoạn “Buổi sáng, nhóm nhận sách. Đến chiều, nhóm sắp sách lên kệ”, hai trạng ngữ làm rõ mạch thời gian. Nếu bỏ chúng, hoạt động vẫn có thể hiểu được nhưng quan hệ buổi sáng–buổi chiều không còn rõ như trước.
Củng cố kiến thức
Trong câu “Chiều thứ bảy, nhóm học sinh sắp lại kệ sách”, trạng ngữ là phần nào?
Đây là chủ ngữ, nêu đối tượng thực hiện.
Đây là vị ngữ, nêu hoạt động.
Đúng: phần này nêu thời gian của sự việc.
Đây là đối tượng của hoạt động sắp lại, nằm trong vị ngữ.
Lời giải
Đáp án C. Sự việc chính là nhóm học sinh sắp kệ; “Chiều thứ bảy” trả lời câu hỏi sự việc diễn ra khi nào. Cần xét chức năng này, không chỉ dựa vào việc phần ấy đứng trước dấu phẩy.
Củng cố kiến thức
Phần “Để người mượn dễ tìm” trong câu minh hoạ bổ sung thông tin gì?
Người thực hiện là cả nhóm ở phần sau.
Đúng: dán nhãn nhằm giúp người mượn tìm dễ hơn.
Phần này không nêu thời gian.
Câu nói về hoạt động sắp sách.
Lời giải
Đáp án B. “Để” mở ra điều hoạt động hướng tới: giúp người mượn dễ tìm. Phần này là trạng ngữ chỉ mục đích; chủ ngữ “cả nhóm” và vị ngữ “dán nhãn lên từng ngăn” nêu sự việc chính.