Đọc từ nhan đề đến từng phần
Trái Đất – cái nôi của sự sống của Hồ Thanh Trang là văn bản thông tin về Trái Đất và sự sống trên hành tinh này. Nhan đề không chỉ gọi tên Trái Đất mà còn nhấn mạnh nơi sự sống được nuôi dưỡng.
Phần dẫn nêu các câu hỏi để gợi những nội dung sẽ được làm rõ. Phần chính có năm đề mục, lần lượt giới thiệu: Trái Đất trong hệ Mặt Trời; vai trò của nước; sự phong phú của muôn loài; con người; tình trạng đáng lo của Trái Đất.
Để tìm thông tin chính, đọc đề mục rồi đối chiếu với các đoạn bên dưới. Đề mục giúp định hướng, nhưng chỉ chép đề mục chưa đủ: cần nói được phần ấy cung cấp thông tin gì. Khi đọc toàn bài, nối các phần để thấy tác giả vừa giới thiệu sự sống vừa nhắc trách nhiệm bảo vệ nó.
Ví dụ: từ đề mục đến một bản tóm ý
Có thể tóm năm phần bằng lời riêng:
1. Trái Đất là một trong tám hành tinh của hệ Mặt Trời, vừa tự quay quanh trục vừa chuyển động quanh Mặt Trời.
2. Nước là điều kiện quan trọng giúp sự sống tồn tại và phát triển.
3. Trái Đất là nơi cư ngụ của nhiều loài, có quan hệ với nhau trong những môi trường sống khác nhau.
4. Con người có khả năng nhận thức, sáng tạo và tác động mạnh đến Trái Đất.
5. Trái Đất đang chịu nhiều tổn hại; sự sống cần được bảo vệ.
Các ý đi từ việc giới thiệu hành tinh đến điều kiện của sự sống, các loài, con người và vấn đề cần quan tâm. Phần cuối không lạc khỏi nhan đề: khi nơi nuôi dưỡng sự sống bị tổn hại, sự sống cũng bị đe doạ.
Đây là bản rút ý từ văn bản, không thay thế việc đọc các chi tiết. Hình muôn loài ở phần thứ ba làm ý đa dạng dễ hình dung hơn; phần cảnh báo cuối làm rõ vì sao cần giữ gìn ngôi nhà chung.
Củng cố kiến thức
Ý nào phù hợp với phần “Trái Đất – nơi cư ngụ của muôn loài”?
Đây là trọng tâm phần cảnh báo cuối.
Đây là trọng tâm phần đầu.
Đúng: phần này giới thiệu sự phong phú của sự sống.
Con người được tập trung giới thiệu ở phần tiếp theo.
Lời giải
Đáp án C. Đề mục gọi tên Trái Đất là nơi cư ngụ của muôn loài; các chi tiết về loài nhỏ, loài lớn, rừng, biển làm rõ sự phong phú ấy. Các phương án khác nêu trọng tâm của những phần khác trong bài.
Củng cố kiến thức
Vì sao phần cảnh báo cuối vẫn gắn với nhan đề “Trái Đất – cái nôi của sự sống”?
Đúng: nguy cơ đối với Trái Đất cũng là nguy cơ đối với sự sống trên đó.
Phần cuối tiếp tục bàn tình trạng chính ngôi nhà chung.
Nhan đề đã nhấn mạnh vai trò với sự sống.
Phải xét nội dung cụ thể; phần cuối ở đây còn cảnh báo và gợi trách nhiệm.
Lời giải
Đáp án A. Các phần trước cho thấy Trái Đất nuôi dưỡng sự sống. Phần cuối nêu tình trạng đáng lo của nơi ấy, khiến người đọc hiểu sự sống cần được bảo vệ. Đây là sự phát triển nội dung chung, không phải chuyển sang đề tài khác.