Điều kiện và việc bảo vệ sự sống
Trong Trái Đất – cái nôi của sự sống, nước được ví như vị thần bảo vệ sự sống. Cách ví làm nổi bật vai trò quan trọng của nước: có nước là một điều kiện để sự sống tồn tại, phát triển và trở nên phong phú. Không hiểu hình ảnh này là một vị thần có thật hoặc nước là điều kiện duy nhất.
Từ vai trò của nước, văn bản chuyển sang giới thiệu muôn loài và con người. Con người có khả năng nhận thức, sáng tạo, cải biến môi trường sống. Nhưng những hành động thiếu cân nhắc cũng có thể làm môi trường bị tổn hại. Vì vậy, cần thấy cả khả năng và trách nhiệm, không chỉ kể các thành tựu.
Những nguy cơ cuối bài dẫn tới câu hỏi Trái Đất còn có thể chịu đựng đến bao giờ. Câu hỏi bộc lộ lo lắng và cảnh báo, thôi thúc quan tâm đến ngôi nhà chung; tác giả không yêu cầu người đọc tính một ngày Trái Đất bị huỷ diệt.
Ví dụ: nối các phần bằng sơ đồ

Sơ đồ rút ba ý có liên hệ: nước là điều kiện quan trọng → sự sống phong phú, trong đó có con người → con người cần bảo vệ môi trường sống. Mũi tên có lời chỉ quan hệ, không phải ba mốc thời gian.
Từ sơ đồ có thể giải thích: nước góp phần tạo điều kiện cho sự sống; sự sống đa dạng là điều đáng quý; con người vừa sống trong ngôi nhà chung vừa có khả năng tác động mạnh đến nó. Vì vậy, những tổn hại ở cuối bài làm lời nhắc bảo vệ Trái Đất trở nên cần thiết.
Chẳng hạn, tác giả nêu rừng bị thu hẹp và rác nhựa trong đại dương làm sinh vật biển bị đe doạ. Những chi tiết cụ thể ấy cho thấy tổn hại môi trường gắn với đời sống của muôn loài, làm rõ nỗi lo ở câu hỏi kết.
Có thể rút nhận xét: tác giả không chỉ giới thiệu hành tinh xanh, mà còn làm người đọc ý thức hơn về trách nhiệm. Nhận xét có căn cứ ở cách nối thông tin và lời cảnh báo cuối bài, không cần thêm khẳng định mọi biến đổi trên Trái Đất đều do con người.
Củng cố kiến thức
Vai trò của phần giới thiệu nước trong mạch văn bản là gì?
Cách hiểu tuyệt đối hoá vai trò của nước.
Đúng: thông tin về nước giúp hiểu một điều kiện của sự sống.
Vị thần là hình ảnh ví von để nhấn mạnh vai trò của nước.
Phần này trực tiếp làm rõ sự sống trên Trái Đất.
Lời giải
Đáp án B. Nước được giới thiệu trước muôn loài để làm rõ một điều kiện quan trọng của sự sống. Hình ảnh ví von nhấn mạnh vai trò ấy, không biến bài thành thần thoại hoặc khẳng định nước là điều kiện duy nhất.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào phù hợp nhất với câu hỏi cảnh báo ở cuối bài?
Câu hỏi không đưa yêu cầu hay dữ kiện để tính ngày cụ thể.
Nguy cơ đối với ngôi nhà chung làm lời cảnh báo cần thiết.
Câu hỏi hướng tới tình trạng đáng lo, không nhắc vị trí của hành tinh.
Đúng: câu hỏi làm người đọc chú ý điều đáng lo và nghĩ tới trách nhiệm.
Lời giải
Đáp án D. Sau thông tin về sự sống và những tổn hại, câu hỏi kết bộc lộ nỗi lo của người viết, hướng tới việc bảo vệ môi trường sống. Hiểu thành yêu cầu đoán ngày huỷ diệt là đọc sai mục đích câu hỏi.