Theo dõi hành động qua những thử thách
Thạch Sanh là truyện cổ tích về một chàng trai nghèo, mồ côi, sống bằng nghề kiếm củi. Trong bản truyện ở SGK, chàng ở một mình dưới gốc đa, có chiếc búa làm vốn sinh nhai. Hoàn cảnh ấy giúp hiểu vì sao chàng vui khi được Lý Thông kết nghĩa anh em.
Các thử thách nối tiếp nhau: đi canh miếu thay Lý Thông rồi diệt trăn tinh; xuống hang đại bàng cứu công chúa nhưng bị lấp cửa hang; bị vu vạ, bắt vào ngục rồi được giải oan. Qua mỗi việc, Thạch Sanh bộc lộ sự thật thà, dũng cảm và lòng tốt; Lý Thông tìm cách lợi dụng, cướp công và làm hại chàng.
Khi nhận xét, đặt hai nhân vật trong cùng sự việc. Không chỉ nói một người tốt, một người xấu, mà chỉ ra ai thực hiện việc khó, ai tìm cách nhận công và chi tiết nào chứng minh điều đó.
Ví dụ: so sánh từ việc cứu công chúa
Lý Thông được vua giao tìm công chúa. Thạch Sanh đã lần theo vết máu đại bàng tới hang nên dẫn Lý Thông đến nơi. Chàng xin xuống hang, chiến đấu với đại bàng và đưa công chúa lên trước. Lý Thông lại sai quân lấp cửa hang, bỏ chàng ở dưới.
| Hành động | Phẩm chất được bộc lộ |
| --- | --- |
| Thạch Sanh dẫn đường, xuống hang, diệt đại bàng và cứu công chúa | Dũng cảm, sẵn lòng giúp người |
| Lý Thông lấp cửa hang để bỏ Thạch Sanh lại và cướp công cứu người | Gian dối, muốn độc chiếm công lao và hại người cứu công chúa |
Sự đối lập không chỉ nằm ở lời nói mà ở việc hai người làm. Lý Thông đã từng lừa chàng đi canh miếu rồi nhận công diệt trăn tinh; việc lấp hang tiếp tục làm rõ tính cách ấy. Khi được giao xét xử, Thạch Sanh vẫn tha cho mẹ con Lý Thông về quê. Sự khoan dung này càng làm nổi bật lòng tốt của chàng.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào cho thấy Thạch Sanh có công trực tiếp trong việc cứu công chúa?
Đúng: các hành động trực tiếp đưa tới việc giải cứu.
Được giao nhiệm vụ không đồng nghĩa đã thực hiện việc cứu người.
Lấp cửa hang là hành động hại Thạch Sanh, không phải công cứu người của chàng.
Lời hứa là điều kiện trước sự việc, không chứng minh ai cứu người.
Lời giải
Đáp án A. Thạch Sanh biết nơi đại bàng ở, dẫn đường rồi tự xuống hang chiến đấu và đưa công chúa lên. Những hành động ấy xác định công lao trực tiếp của chàng. Việc Lý Thông được giao nhiệm vụ hoặc lời hứa của vua không thay thế chứng cứ về hành động.
Củng cố kiến thức
Việc Thạch Sanh tha cho mẹ con Lý Thông về quê làm nổi bật phẩm chất nào?
Khi xét xử, chàng đã kể rõ sự thật, không còn chưa biết việc bị hại.
Chàng đã kể công việc mình làm trước vua; đây không phải sự nhút nhát.
Đúng: biết rõ lỗi của họ nhưng chàng vẫn tha.
Truyện không kể việc chàng đòi tiền để tha thứ.
Lời giải
Đáp án C. Sau khi được giải oan, Thạch Sanh hiểu rõ những việc Lý Thông gây ra. Dù được vua giao xét xử, chàng vẫn tha cho mẹ con hắn về quê. Tha thứ trong hoàn cảnh này thể hiện sự rộng lượng, không phải chưa biết sự thật hay muốn lấy tiền.