Tìm sự kiện và mạch thời gian
Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện cung cấp thông tin về điều đã xảy ra. Khi đọc, cần xác định sự kiện nào, diễn ra ở đâu, khi nào, có ai tham gia, gồm những hoạt động chính nào và kết thúc ra sao.
Các hoạt động thường được sắp theo trình tự thời gian. Mốc giờ, từ ngữ như “trước đó”, “tiếp theo”, “cuối buổi” giúp theo dõi mạch. Có thể tóm tắt bằng bảng ngắn để thấy phần chuẩn bị, diễn biến và kết quả.
Phân biệt thông tin cụ thể với đánh giá của người viết: một mốc giờ hoặc số lượng cần nguồn kiểm chứng; lời nhận xét cần căn cứ. Khi đọc một hoạt động văn hoá, còn chú ý ý nghĩa của hoạt động, không chỉ học thuộc ngày giờ.
Ví dụ: tìm thông tin từ một bản thuật
Văn bản minh hoạ do BTVN biên soạn; đây không phải bản tin về một trường có thật:
“Sáng thứ bảy, lớp 6A tổ chức buổi trao đổi sách tại phòng học. Lúc 8 giờ, nhóm phụ trách hướng dẫn ghi tên sách mang đến. Tiếp đó, từng nhóm giới thiệu một cuốn sách và trao đổi với nhóm khác. Cuối buổi, lớp sắp lại kệ và thống nhất giữ một ngăn dành cho sách mượn chung.”
| Phần | Thông tin chính |
|---|---|
| Bối cảnh | Sáng thứ bảy, lớp 6A, phòng học |
| Mở đầu | Hướng dẫn ghi tên sách lúc 8 giờ |
| Tiếp diễn | Giới thiệu và trao đổi sách |
| Kết thúc | Sắp kệ, thống nhất ngăn sách dùng chung |
Các mốc “lúc 8 giờ”, “tiếp đó”, “cuối buổi” nối hoạt động theo thời gian. Văn bản không nêu tổng số sách nên không được tự bổ sung một con số khi tóm tắt.
Củng cố kiến thức
Văn bản minh hoạ sắp xếp hoạt động chủ yếu theo cách nào?
Đúng: các mốc và từ nối thể hiện trước–sau.
Văn bản không có danh sách tên sắp theo chữ cái.
Không có thông tin chiều cao kệ.
Văn bản không xếp hạng sở thích.
Lời giải
Đáp án A. Hướng dẫn ghi tên diễn ra lúc 8 giờ, rồi đến giới thiệu, trao đổi, cuối cùng sắp kệ và thống nhất ngăn sách. Các từ chỉ thời gian làm rõ diễn biến nối tiếp của sự kiện.
Củng cố kiến thức
Thông tin nào chưa có trong văn bản minh hoạ nên không được tự thêm vào bản tóm tắt?
Nơi tổ chức đã được nêu.
Hoạt động này có trong văn bản.
Đúng: văn bản không cho số lượng sách.
Hoạt động cuối buổi đã được nêu.
Lời giải
Đáp án C. Tóm tắt cần trung thành với thông tin đã đọc. Văn bản cho biết hoạt động, nơi chốn và mạch thời gian nhưng không nêu số sách; thêm một con số sẽ biến phỏng đoán thành thông tin.