Vẻ đẹp thiên nhiên gắn với công sức con người
Đoạn thơ Cửu Long Giang ta ơi của Nguyên Hồng gợi hình ảnh sông Mê Kông, đặc biệt vẻ trù phú khi sông tới vùng đất Nam Bộ. Dòng sông hiện lên cùng ruộng lúa, tôm cá, cây trái và người nông dân.
Để hiểu tình cảm trong thơ, đọc cả cảnh lẫn người: thiên nhiên đem nguồn sống, con người lao động làm nên quê hương, các thế hệ gìn giữ đất đai. Chi tiết và cách diễn tả bộc lộ sự yêu mến, tự hào, biết ơn.
Ví dụ: cảnh và người bổ sung cho nhau
Những chi tiết được tóm lược theo đoạn thơ trong SGK:
| Nhóm chi tiết | Điều được thể hiện |
| --- | --- |
| Phù sa, ruộng lúa, tôm cá đầy thuyền, sầu riêng, dừa trĩu quả | Dòng sông và vùng đất giàu nguồn sống, trù phú. |
| Nông dân chịu sương nắng; mồ hôi trên bãi lầy để làm đồng lúa | Lao động vất vả khai phá, biến vùng đất thành nơi sản xuất. |
| Những vùng đất gắn với cha ông; lời truyền lại cho con cháu gìn giữ | Sự gắn bó qua các thế hệ, trách nhiệm bảo vệ quê hương. |
Hình ảnh dòng sông quặn đẻ nối với các nhánh sông và sự sống của vùng đất. Cách nhân hoá, liên tưởng như sinh nở làm dòng sông có sức sống, không phải lời giải thích khoa học về sự hình thành nhánh sông.
Nếu chỉ đọc cây trái, tôm cá, sẽ thấy cảnh giàu đẹp nhưng bỏ mất công sức con người. Đọc thêm mồ hôi, bãi lầy và lời cha ông, tình yêu quê hương có cả sự biết ơn những người gây dựng, gìn giữ vùng đất.
Củng cố kiến thức
Trong nhóm phù sa, ruộng lúa, tôm cá đầy thuyền, dừa trĩu quả, nét nổi bật của dòng sông và vùng đất là gì?
Lúa, cá, cây trái cho thấy nhiều nguồn sống.
Đúng: các chi tiết cùng làm rõ sự giàu có, trù phú.
Lớp học thuộc chặng tuổi thơ, không phải nhóm đang hỏi.
Nhóm chi tiết đang tả thiên nhiên, sản vật.
Lời giải
Đáp án B. Phù sa bồi đắp đất, ruộng cho lúa, sông có tôm cá, vườn có cây trái. Những chi tiết đặt cạnh nhau làm nổi bật vẻ trù phú và vai trò đem nguồn sống của dòng sông, vùng đất.
Củng cố kiến thức
Nhóm chi tiết nào trực tiếp làm rõ công sức khai phá vùng đất của người nông dân?
Nhóm này gắn với việc học, chưa trực tiếp tả lao động khai phá.
Sản vật cho thấy vẻ trù phú, chưa trực tiếp nêu công sức khai phá.
Nhóm này tả cảnh thiên nhiên.
Đúng: sự vất vả và kết quả lao động được nối rõ.
Lời giải
Đáp án D. Chịu sương nắng, đổ mồ hôi cho thấy sự vất vả; bãi lầy thành đồng lúa cho thấy kết quả khai phá. Các chi tiết làm rõ công sức con người, bổ sung cho vẻ giàu đẹp mà nhóm sản vật đã gợi.