Thời điểm đổi thay, cảnh cũng đổi thay
Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân ghi cảnh đảo qua những thời điểm khác nhau. Trận bão hiện lên dữ dội; sau bão, cảnh trở nên trong sáng; đến bình minh, mặt trời và biển được tả bằng những liên tưởng giàu sức gợi.
Khi đọc, đặt chi tiết vào thời điểm được tả. Từ ngữ, màu sắc và hình ảnh giúp nhận ra không chỉ cảnh trông như thế nào mà còn cách người viết cảm nhận cảnh ấy.
Ví dụ: nối thời điểm với cách tả cảnh
Những chi tiết sau được tóm lược từ bản SGK:
| Thời điểm, chi tiết | Cách tả và điều được gợi |
| --- | --- |
| Trong bão: gió, cát, sóng; các từ trận địa, hoả lực, băng đạn. | Cách dùng từ gắn với chiến trận khiến bão như cuộc tấn công, gợi sức mạnh đe doạ con người. |
| Sau bão: trời sáng trong, cây xanh mượt, biển lam biếc, cát vàng hơn. | Màu sắc tươi, rõ làm hiện lên vẻ tinh khôi và sức sống sau trận bão. |
| Bình minh: mặt trời tròn, hồng hào; biển sáng rộng tới chân trời. | Liên tưởng mặt trời với lòng đỏ trứng, mặt biển với mâm bạc làm cảnh lộng lẫy, đầy đặn. |
Trong cảnh bình minh, mặt trời vừa nhô lên được ví với lòng đỏ một quả trứng. Nét tương đồng là dáng tròn, màu hồng và vẻ đầy đặn. Tiếp đó, mặt biển như chiếc mâm rộng nâng mặt trời; liên tưởng đến mâm lễ phẩm gửi mong ước tốt lành cho người chài lưới.
Từ dữ dội đến trong sáng, lộng lẫy, cảnh đảo có nhiều vẻ đẹp. Cách quan sát và liên tưởng cho thấy sự say mê, yêu mến của người viết, không phải lời báo cáo thời tiết đơn thuần.
Củng cố kiến thức
Trong phần tả bão, nhóm từ trận địa, hoả lực, băng đạn chủ yếu có tác dụng gì?
Các từ này gắn với chiến trận, không phải lễ hội.
Đúng: cách liên tưởng làm rõ sức mạnh dữ dội của bão.
Cảnh trong sáng thuộc phần sau bão, khác nhóm từ này.
Nhóm từ đang tả bão, không tả hoạt động ở giếng nước.
Lời giải
Đáp án B. Trận địa, hoả lực, băng đạn thuộc cách nói về chiến trận. Nguyễn Tuân dùng chúng để diễn tả gió, cát như đang tấn công, làm nổi bật sức đe doạ của bão. Đây là liên tưởng nghệ thuật, không phải khẳng định trên đảo diễn ra một trận đánh.
Củng cố kiến thức
Khi mặt trời được ví với lòng đỏ trứng trong cảnh bình minh, nét tương đồng nào phù hợp?
Những nét này không phù hợp hình ảnh mặt trời và lòng đỏ trứng.
Hình ảnh không gợi dáng dài hẹp hoặc màu đen.
Đây gần với cách tả mặt biển như mâm bạc, không phải mặt trời.
Đúng: những nét này nối mặt trời với lòng đỏ trứng.
Lời giải
Đáp án D. Mặt trời vừa mọc có dáng tròn, sắc hồng, vẻ đầy đặn, là cơ sở của hình ảnh so sánh với lòng đỏ trứng. Cần giải thích nét chung của hai hình ảnh; không chuyển những nét của mặt biển sang mặt trời.