Chi tiết nào làm tình cảnh hiện lên?
Cô bé bán diêm của Han Cri-xti-an An-đéc-xen được kể ở ngôi thứ ba. Bản SGK do Nguyễn Văn Hải và Vũ Minh Toàn dịch. Câu chuyện đặt một em nhỏ nghèo khó giữa đêm giao thừa giá rét, bên cạnh những ngôi nhà sáng đèn, có thức ăn và người đang sum họp.
Khi đọc, cần nối thời gian, cảnh vật, trang phục và cách đối xử của người xung quanh. Sự đối lập không chỉ làm cảnh hiện lên rõ; nó còn cho thấy cô bé thiếu những gì đáng lẽ một đứa trẻ cần được hưởng.
Từ cảnh lạnh đến sự cô độc
Các chi tiết được tóm lược theo bản SGK:
Cô bé đi bán diêm, đầu trần, chân đất vì mất đôi giày rộng. Em không bán được diêm, không được ai giúp. Em không dám về nhà vì không có tiền và sợ cha đánh; nhà cũng lạnh. Bà nội hiền hậu đã mất, cảnh sống đầm ấm trước đây chỉ còn trong kí ức.
| Những hình ảnh đặt cạnh nhau | Ý nghĩa của sự đối lập |
| --- | --- |
| Trong nhà sáng đèn, có mùi ngỗng quay; ngoài phố em đói rét, lang thang. | Niềm vui sum họp ở gần mà cô bé không được đón nhận. |
| Quá khứ có bà yêu thương; hiện tại em cô độc, sợ về nhà. | Sự thiếu vắng tình thương làm nỗi bất hạnh sâu hơn. |
Người kể gọi em là đáng thương, miêu tả chân đỏ rồi tím vì rét, tuyết bám trên tóc mà em không để ý. Những chi tiết ấy gợi sự xót xa trước một đứa trẻ vừa thiếu thốn vật chất vừa thiếu chăm sóc. Không chỉ nói “em nghèo”; cần chỉ ra cảnh và cách ứng xử khiến tình cảnh ấy trở nên đau lòng.
Củng cố kiến thức
Theo phần tóm lược, vì sao cô bé không dám trở về nhà trong đêm rét?
Đúng: những chi tiết này được nêu trực tiếp trong phần tóm lược.
Em không bán được diêm; truyện không nêu việc nhận tiền rồi đi chơi.
Không có việc cô bé được đón vào nhà ăn tối.
Bà đã mất; không thể đổi kí ức thành sự việc đang xảy ra.
Lời giải
Đáp án A. Nỗi sợ bị cha đánh khi không đem tiền về khiến cô bé không dám trở về; nhà cũng không phải nơi đủ ấm. Hoàn cảnh gia đình cùng sự thờ ơ ngoài phố làm em không có chỗ được chăm sóc. B, C, D thêm hoặc đổi những sự việc trái với phần đã đọc.
Củng cố kiến thức
Trong nhà có ánh đèn và mùi ngỗng quay, còn cô bé đói rét ngoài phố. Cặp hình ảnh ấy chủ yếu làm rõ điều gì?
Em ở ngoài phố, không được kể như người dự bữa ăn.
Không có việc em vừa rời một bữa ăn đủ đầy.
Ánh đèn, mùi thức ăn trong nhà làm rõ sự khác biệt.
Đúng: sự đối lập nhấn mạnh tình cảnh thiếu thốn và cô độc.
Lời giải
Đáp án D. Ánh đèn và thức ăn gợi cuộc sống ấm no trong nhà; đói rét ngoài phố gợi tình cảnh của cô bé. Đặt cạnh nhau, hai nhóm chi tiết khiến sự thiếu thốn càng đau lòng. A, B đưa cô bé vào bữa ăn không có trong truyện; C xoá mất sự đối lập.