Đọc hình ảnh theo trình tự, rồi trở lại hiện thực
Mỗi lần diêm sáng, cô bé nhìn thấy một điều mình mong muốn; khi diêm tắt, em lại đối diện cảnh đói rét. Cần theo dõi trình tự ấy để thấy mong ước từ sưởi ấm, ăn no, vui sống đến được yêu thương.
Đoạn kết kể cả hình ảnh cô bé đi cùng bà và hiện thực em đã chết rét. Muốn hiểu, cần giữ cả hai phía: nhà văn dành cho em những hình ảnh đẹp đẽ, nhưng không xoá nỗi đau về số phận một đứa trẻ không được cứu giúp.
Những gì hiện ra và những gì cô bé cần
Các hình ảnh được tóm lược từ truyện trong SGK:
| Hình ảnh khi diêm sáng | Mong ước có thể nhận ra |
| --- | --- |
| Lò sưởi xuất hiện trước tiên. | Cô bé đang rét, mong được sưởi ấm. |
| Bàn ăn có ngỗng quay hiện ra tiếp theo. | Cô bé đang đói, mong được ăn no. |
| Cây thông Nô-en lung linh xuất hiện. | Cô bé mong niềm vui, được đón ngày lễ. |
| Bà nội hiện ra; em quẹt những que còn lại để níu giữ bà. | Cô bé khao khát tình yêu thương, không muốn mất người thân yêu một lần nữa. |
Trình tự đi từ những nhu cầu cấp thiết của cơ thể tới niềm vui và tình thương. Mỗi khi diêm tắt, những điều đẹp đẽ biến mất, làm cảnh thực càng lạnh lẽo.
Trong hình ảnh cuối, bà nắm tay em, hai bà cháu bay lên, không còn đói rét và đau buồn. Nhưng sáng hôm sau, người ta thấy em đã chết rét bên những bao diêm. Hình ảnh đoàn tụ bộc lộ sự nâng niu dành cho trẻ thơ, còn cái chết và sự không thấu hiểu của người qua đường gợi xót xa, nhắc về tình thương con người cần dành cho nhau.
Khi cảm nhận đoạn kết, có thể chú ý nỗi đau hoặc vẻ đẹp của hình ảnh đoàn tụ, nhưng cần giải thích từ chi tiết. Không kể lại thành cô bé được người qua đường cứu sống.
Củng cố kiến thức
Vì sao lò sưởi rồi bàn ăn có ngỗng quay xuất hiện trong những lần quẹt diêm đầu?
Đây là hình ảnh em nhìn thấy khi diêm sáng, không phải được đưa vào nhà.
Đúng: hình ảnh nối trực tiếp với nhu cầu đang thiếu.
Em đang đói rét, không được nêu như người đã đủ ăn.
Truyện không có việc mang đồ ra cứu giúp cô bé.
Lời giải
Đáp án B. Cái rét khiến em mong hơi ấm của lò; cái đói khiến em mong bữa ăn. Những hình ảnh đầu đáp ứng trong tưởng tượng các nhu cầu cấp thiết ấy. Cần phân biệt điều hiện ra khi diêm sáng với một sự giúp đỡ thực tế chưa xảy ra.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào giữ đúng cả hai phía của đoạn kết được tóm lược?
Truyện không kết bằng việc bà sống lại và đưa em vào nhà.
Hiện thực cuối truyện là em đã chết rét, không được cứu sống.
Đúng: cần đọc hình ảnh đi với bà cùng tình cảnh sáng hôm sau.
Bà đã hiện ra và em tìm cách níu giữ hình ảnh ấy.
Lời giải
Đáp án C. Truyện dành cho cô bé hình ảnh đi cùng bà, không còn đau buồn, đồng thời kể sáng hôm sau em đã chết rét. Nhận xét giữ cả sự thương yêu trong cách kể lẫn nỗi đau của số phận. A, B đổi kết quả thành được cứu sống; D phủ nhận hình ảnh quan trọng đã có.