Không chỉ tả một loài cây
Cây tre Việt Nam của Thép Mới là văn xuôi giàu hình ảnh, nhạc điệu; theo SGK, bài được viết làm lời bình cho bộ phim cùng tên. Văn bản có trích thơ nhưng không vì vậy trở thành một bài lục bát.
Tác giả tả vẻ đẹp, sức sống của tre rồi cho thấy tre gắn với con người trong nhiều hoàn cảnh. Khi nhận xét tre là người bạn thân của nhân dân, cần tìm việc cụ thể trong lao động, sinh hoạt, đời sống tình cảm và chiến đấu, không chỉ lặp lời khẳng định ấy.
Từ đặc điểm cây đến những việc có tre
Các chi tiết được tóm lược từ đoạn Cây tre Việt Nam trong SGK:
Tre mọc xanh tốt ở nhiều nơi, măng mọc thẳng, dáng vươn mộc mạc, màu xanh tươi, nhũn nhặn. Tre lớn lên cứng cáp, dẻo dai, vững chắc. Những nét ấy vừa gợi hình dáng vừa chuẩn bị cho cách nhìn tre như một người có phẩm chất.
| Tre trong đời sống | Sự gắn bó được làm rõ |
| --- | --- |
| Tre giúp dựng nhà, làm đồ dùng; cối xay tre cùng người xay thóc. | Tre góp vào công việc lao động, ăn ở hằng ngày. |
| Tre làm nôi, giường, que chuyền; lạt gói bánh, sáo và diều mang âm thanh đồng quê. | Tre gắn với tuổi thơ, phong tục, tình cảm và niềm vui. |
| Gậy, chông tre cùng người chống giặc, giữ làng, giữ nước. | Tre tiếp tục đồng hành khi con người bảo vệ quê hương. |
Những chi tiết đi qua nhiều công việc và suốt đời người, từ chiếc nôi tới chiếc giường. Vì thế, gọi tre là người nhà, người bạn thân không chỉ do tre xuất hiện nhiều; đó còn là sự gần gũi bền lâu và những điều tre góp cho cuộc sống.
Những câu nói tre vất vả, chung thuỷ, chiến đấu dùng cách nhân hoá để thể hiện sự gắn bó. Cần phân biệt cách diễn tả giàu tình cảm với việc một cái cây tự hành động như con người ngoài đời.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào trực tiếp làm bằng chứng về tre gắn với lao động của người nông dân?
Chi tiết này tả hình dáng, chưa trực tiếp nêu công việc lao động.
Chi tiết này làm rõ đời sống tinh thần, âm nhạc và niềm vui.
Đúng: xay thóc, dựng nhà là những công việc cụ thể có tre góp sức.
Chi tiết này thuộc sự gắn bó trong chiến đấu.
Lời giải
Đáp án C. Đề hỏi lao động nên cần chọn công việc như xay thóc, dựng nhà. Các chi tiết còn lại vẫn có giá trị khi đọc văn bản, nhưng thuộc hình dáng, niềm vui hoặc chiến đấu. Chọn bằng chứng phải đúng phương diện đang nhận xét.
Củng cố kiến thức
Từ nôi, giường, đồ dùng, nhạc cụ tới gậy, chông, nhận xét nào giải thích được cách gọi tre là người bạn thân?
Danh sách còn có nhiều đồ dùng, nhạc cụ và vật gắn với tuổi thơ.
Các chi tiết nêu công dụng, không chỉ nêu màu sắc.
Danh sách cho thấy những công dụng cụ thể trong đời sống.
Đúng: nhận xét bao quát được nhiều việc và suốt đời người.
Lời giải
Đáp án D. Nôi, giường gợi sự gắn bó suốt đời; đồ dùng, nhạc cụ, vũ khí gợi nhiều hoàn cảnh. Sự gần gũi và đóng góp bền lâu làm rõ cách gọi người bạn thân. A, B, C đều thu hẹp hoặc phủ nhận những bằng chứng đã nêu.