Lễ vật thể hiện điều người nối ngôi cần hiểu
Trong Bánh chưng, bánh giầy, vua Hùng muốn người nối ngôi biết nối chí mình, giữ đất nước và chăm lo cuộc sống nhân dân. Vì vậy, lễ vật được chọn không chỉ bởi quý hiếm hay đắt giá, mà còn bởi ý nghĩa.
Lang Liêu chăm làm ruộng, hiểu giá trị hạt gạo. Nhờ lời gợi của thần và sự suy nghĩ, chế biến của mình, nhân vật làm hai loại bánh được vua chọn. Truyện ca ngợi lao động, lòng kính tổ tiên và giải thích tục làm bánh ngày Tết.
Ví dụ: từ hoàn cảnh đến lễ vật
Theo bản SGK:
| Chi tiết | Điều giúp hiểu về nhân vật, câu chuyện |
| --- | --- |
| Lang Liêu thiệt thòi, chỉ chăm việc đồng áng; trong nhà có nhiều khoai lúa | Nhân vật gần với lao động và sản vật do con người làm ra. |
| Thần gợi dùng gạo, vì gạo nuôi sống người và có thể tự trồng | Lời gợi đề cao sản vật thiết yếu, không chạy theo của hiếm. |
| Lang Liêu suy nghĩ, chọn gạo nếp, làm bánh vuông và bánh tròn | Nhân vật tự chế biến lễ vật, không nhận bánh làm sẵn từ thần. |
| Vua giải thích ý nghĩa hai bánh và chọn Lang Liêu | Lễ vật biểu hiện sự trân trọng sản vật, trời đất, tổ tiên; đáp ứng điều vua mong ở người nối ngôi. |
Theo quan niệm trong truyện, bánh giầy tròn tượng trưng trời; bánh chưng vuông tượng trưng đất, nhân bánh gợi các sản vật. Lá bọc ngoài, nhân ở trong còn gợi sự đùm bọc. Quan niệm trời tròn, đất vuông thuộc cách hình dung của người xưa, không phải kiến thức khoa học.
Đoạn cuối kể tục làm hai bánh ngày Tết, nối việc của Lang Liêu với truyền thống kính tổ tiên và đời sống của nhân dân.
Củng cố kiến thức
Điều gì khiến lễ vật của Lang Liêu phù hợp với ý muốn chọn người nối ngôi của vua?
Đúng: vua coi trọng ý nghĩa phù hợp chí mình, không chỉ của quý hiếm.
Lang Liêu dùng gạo tự trồng, không thắng nhờ mua của hiếm.
Thần gợi dùng gạo; Lang Liêu suy nghĩ và tự chế biến bánh.
Việc nối chí vua gắn với chăm lo cuộc sống, không phải bỏ điều ấy.
Lời giải
Đáp án A. Vua muốn người nối ngôi biết nối chí và chăm lo cuộc sống nhân dân. Lang Liêu làm bánh từ gạo do lao động tạo ra; lễ vật có ý nghĩa trân trọng sản vật, trời đất và tổ tiên. Sự phù hợp ấy quan trọng hơn mức độ hiếm hoặc đắt của thức ăn.
Củng cố kiến thức
Phần kết kể tục làm bánh chưng, bánh giầy vào ngày Tết giúp nhận ra đặc điểm nào của truyền thuyết?
Truyện có nhân vật, sự việc và ý nghĩa, không chỉ là hướng dẫn nấu ăn.
Mưa lũ là nội dung của Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, không phải phần kết này.
Đúng: việc chọn lễ vật được nối với phong tục ngày Tết.
Cách giải thích dân gian có tưởng tượng, không đồng nhất với hồ sơ lịch sử.
Lời giải
Đáp án C. Truyện kể Lang Liêu làm hai bánh, được vua chọn, rồi nối tới tục làm bánh ngày Tết. Đây là cách dân gian giải thích nguồn gốc một phong tục và gửi gắm lòng trân trọng lao động, tổ tiên. Không nên xem truyện chỉ là công thức nấu ăn hoặc chứng cứ lịch sử cho mọi chi tiết.