Vọng nguyệt: cửa sổ và cuộc giao cảm

Thiên nhiên được nhìn như một người tri âm

“Vọng nguyệt” là bài thơ chữ Hán trong “Nhật kí trong tù”; bản dịch thơ “Ngắm trăng” trong SGK do Nam Trân dịch. Trong cảnh tù không có rượu, hoa, người trong thơ vẫn hướng đến vẻ đẹp đêm trăng. Hai câu cuối đặt việc người nhìn trăng và trăng nhìn người trong thế tương ứng. Cửa sổ ở giữa vừa là dấu hiệu không gian giam giữ, vừa là nơi cuộc giao cảm vượt qua. Trăng được nhân hóa như có khả năng nhìn, đáp lại người, còn người hiện lên với tư cách thi gia. Có thể nhận xét tâm hồn không bị hoàn cảnh khép kín hoàn toàn. Tuy nhiên, đó là sự mở rộng của đời sống tinh thần trong thơ, không phải bằng chứng song sắt đã biến mất hoặc người tù đã được thả.

Từ đối ứng đến ý nghĩa, không thêm sự kiện

Phân tích do BTVN biên soạn: Ở hai câu cuối, người hướng ra ngoài cửa sổ đến trăng; trăng qua cửa sổ hướng đến người làm thơ. Quan hệ đổi hướng khiến trăng không chỉ là vật được ngắm mà như một chủ thể đáp lại. Nhân hóa kết hợp cách sắp xếp tương ứng tạo cảm giác gần gũi, tri âm. Hoàn cảnh thiếu rượu, hoa và có cửa sổ nhà tù vẫn hiện diện. Vì thế, khi nhận xét tinh thần vượt lên hoàn cảnh, cần hiểu là sự giữ gìn khả năng cảm nhận cái đẹp, không kể một cuộc thoát tù. Đối chiếu bản dịch với nguyên tác còn giúp thấy cách người dịch biểu đạt câu hỏi trước cảnh đẹp. Không lấy mọi từ của bản dịch làm nguyên văn chữ Hán.

Củng cố kiến thức

Quan hệ người nhìn trăng–trăng nhìn người có tác dụng nào được phân tích?

ALàm cửa sổ biến mất khỏi hoàn cảnh.BCho biết bài thơ chỉ tả một vật không liên quan người.CTạo cuộc giao cảm qua sự tương ứng và nhân hóa, khiến trăng như đáp lại người.DChứng minh người trong thơ không còn bị giam.

Củng cố kiến thức

Cách nhận xét nào giữ đúng giới hạn của bằng chứng?

ANgười tù giữ khả năng cảm nhận cái đẹp; điều đó không đồng nghĩa đã được thả.BSong sắt đã được phá vì người nhìn thấy trăng.CKhông có rượu nên người không thể cảm nhận thiên nhiên.DNhân hóa là bằng chứng trăng có tâm lí như người ngoài đời.