Cảnh khuya: từ cảnh đẹp đến nỗi lo việc nước

Hai phần nối nhau bằng trạng thái chưa ngủ

“Cảnh khuya” được Hồ Chí Minh viết bằng tiếng Việt năm 1947, trong thời kì đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. Bài có bốn câu, mỗi câu bảy tiếng. Khi phân tích, cần đọc quan hệ giữa cảnh ở hai câu đầu và con người ở hai câu cuối. Tiếng suối được so sánh với tiếng hát xa, khiến cảnh có vẻ gần gũi, giàu cảm xúc. Ánh trăng, cây cổ thụ, bóng và hoa được gợi trong quan hệ đan xen, tạo vẻ đẹp nhiều lớp. Đây là cách thể hiện bằng thơ, không phải bản vẽ để xác định chính xác từng vật ngoài đời. Trạng thái chưa ngủ được nhắc lại, nối việc thưởng thức cảnh với nỗi lo nước nhà. Câu cuối làm rõ nguyên nhân quan trọng của sự thao thức. Không thu hẹp bài thành người không ngủ chỉ vì cảnh đẹp, cũng không bỏ vẻ đẹp thiên nhiên khi nói trách nhiệm.

Lặp tạo một bước chuyển và làm rõ nguyên nhân

Phân tích do BTVN biên soạn: Ở câu thứ ba, cảnh được nhìn như một bức tranh và con người chưa ngủ. Sang câu cuối, trạng thái ấy được lặp rồi gắn với nỗi lo nước nhà. Người đọc nhận thêm một lí do làm sâu ý nghĩa sự thao thức. Nếu chỉ viết có điệp ngữ, đoạn phân tích chưa cho biết lặp để làm gì. Cần thêm: sự lặp nối hai câu, chuyển từ ấn tượng trước cảnh đến trách nhiệm của người đang lo việc nước. Hai phương diện thi sĩ và chiến sĩ không loại trừ nhau. Nỗi lo là căn cứ rõ ở kết thúc, còn khả năng cảm nhận âm thanh, ánh sáng vẫn được thể hiện ở phần đầu.

Củng cố kiến thức

Cách lặp trạng thái chưa ngủ góp phần làm rõ điều gì?

AHai câu cuối không có quan hệ với nhau.BSự chuyển từ cảnh đẹp đến nguyên nhân thao thức vì lo việc nước.CNgười trong thơ đã ngủ từ trước khi ngắm cảnh.DCảnh đẹp là nguyên nhân duy nhất được bài xác nhận.

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào kết nối được hai phương diện của người trong thơ?

ACó trách nhiệm thì không thể cảm nhận thiên nhiên.BThấy cảnh đẹp nghĩa là đã quên việc nước.CChỉ cần nêu nỗi lo, bỏ mọi âm thanh, hình ảnh.DTình yêu thiên nhiên cùng hiện diện với trách nhiệm; câu cuối làm rõ nỗi lo việc nước.