Vội vàng: cách kết hợp từ và cảm giác

Ngôn từ làm cảm xúc trở nên có hình, có vị

Ngôn ngữ thơ không chỉ gọi tên sự vật theo cách dùng thông thường. Những cách kết hợp mới có thể làm một cảm xúc khó nắm bắt trở nên gần gũi với giác quan. Trong “Vội vàng”, thời gian có mùi, có vị; ánh sáng và thanh sắc dường như có thể làm con người đầy, no. Những kết hợp ấy gắn với cái tôi yêu cuộc sống bằng cảm nhận rất mạnh mẽ. Muốn giải thích, cần xem từ vốn gợi giác quan nào, được chuyển sang cảm nhận điều gì và tạo sắc thái gì. Điệp từ, điệp cấu trúc cũng cần được đọc cùng mạch cảm xúc. Sự lặp lại ở cuối bài làm các ước muốn tiếp nhau, góp phần tạo nhịp dồn dập; nó không phải một lỗi thừa từ cần sửa đi.

Từ nỗi chia phôi đến khát vọng tận hưởng

Phân tích do BTVN biên soạn: Trong “Mùi tháng, năm đều rớm vị chia phôi”, thời gian được cảm nhận qua mùi, vị; “rớm” còn gợi cảm giác như một vết thương. Sự kết hợp khiến nỗi lo chia lìa trở nên thấm thía, không chỉ là một ý nghĩ trừu tượng về ngày tháng. Ở cuối bài, “đã đầy ánh sáng”, “no nê thanh sắc” lại đem cảm giác đầy, no vào cách đón nhận vẻ đẹp. Cùng với các động từ mạnh, chúng cho thấy khát vọng cảm nhận cuộc sống đến độ mãnh liệt. Hai nhóm từ cùng huy động giác quan nhưng không tạo một sắc thái giống nhau: một bên nghiêng về đau xót vì thời gian trôi, một bên nghiêng về sức sống và khát vọng đón nhận.

Củng cố kiến thức

Từ “rớm” trong câu thơ được phân tích góp phần tạo sắc thái nào?

ASự nhẹ nhõm vì thời gian không còn gây lo âu.BSự đau xót như cảm nhận một vết thương trước chia phôi.CSự no đủ khi đã tận hưởng hết vẻ đẹp.DSự thờ ơ vì ngày tháng chỉ là con số.

Củng cố kiến thức

Khi so sánh hai nhóm từ trong ví dụ, nhận xét nào phù hợp?

ACùng dùng cảm giác nên hai nhóm từ có ý nghĩa hoàn toàn giống nhau.BChỉ nhóm đầu có thể được đọc trong mạch cảm xúc.CCùng huy động giác quan nhưng thể hiện những sắc thái khác nhau.DNhóm sau chỉ nhằm tả một bữa ăn cụ thể.