Cách kể hướng người đọc đến một sự đánh giá
Người kể không giấu thái độ trước những màn tự đắc của Va-ren. Lời bình, cách tổ chức hành trình và cuộc gặp làm lời hứa, nghi thức có vẻ trang trọng trở thành những trò lố. Khi đọc cần phân biệt lời nhân vật tự khoe với sự đánh giá được tạo ra từ toàn truyện.
Va-ren nói nhiều, tự đưa ra lí lẽ để thuyết phục; Phan Bội Châu không đáp lại. Đối lập ấy khiến quyền lực bên ngoài không đồng nghĩa với sự hơn hẳn về phẩm cách. Người tù không bị định nghĩa chỉ bằng tình trạng bị giam.
Kết thúc nêu lời kể về một cái nhếch mép, rồi thêm phần tái bút với lời kể khác về hành động nhổ vào mặt. Những thông tin được đưa ra qua người kể lại và có điều kiện, không phải bản xác nhận chắc chắn. Tác dụng châm biếm, khinh bỉ tăng lên, nhưng cần giữ đúng tính chất khi thuật lại.
Một đoạn kết tăng sức châm biếm mà không thành báo cáo
Phân tích do BTVN biên soạn:
Sau lời nói dài của Va-ren, sự im lặng làm ông ta không nhận được câu đáp mong đợi. Lời kể tiếp theo về cái nhếch mép gợi thái độ coi thường. Phần tái bút đẩy sự khinh bỉ lên một mức mạnh hơn bằng lời của một người làm chứng khác.
Nếu viết rằng truyện chắc chắn xác nhận từng hành động đã xảy ra ngoài đời, nhận xét đã bỏ mất cách thông tin được trình bày. Có thể nói đoạn kết tổ chức những khả năng, lời kể nhằm làm nổi bật thái độ và hạ thấp kẻ mua chuộc.
Nhờ vậy, phân tích giữ cả hai điều: thấy hiệu quả của kết thúc, đồng thời không biến hư cấu và lời kể có điều kiện thành sự kiện được kiểm chứng.
Củng cố kiến thức
Sự im lặng của Phan Bội Châu có ý nghĩa gì trong quan hệ với lời Va-ren?
Đúng: sự im lặng cần được đọc trong quan hệ đối lập.
Truyện có người phiên dịch.
Không thể suy chấp thuận từ thái độ dửng dưng ấy.
Đối lập phẩm cách là điểm nổi bật.
Lời giải
Đáp án A. Lời dụ dỗ dài được đặt cạnh sự không đáp lại. Sự im lặng góp phần thể hiện thái độ giữ phẩm cách, không phải một dấu hiệu đồng ý hay thiếu khả năng hiểu lời nói.
Củng cố kiến thức
Cách thuật lại đoạn kết nào giữ đúng tính chất thông tin?
Không đồng nhất cách kể hư cấu với xác minh lịch sử.
Nó làm thái độ khinh bỉ mạnh hơn.
Đúng: nhận xét hiệu quả và giữ mức xác quyết.
Bỏ điều kiện có thể đổi nghĩa thông tin.
Lời giải
Đáp án C. Đoạn kết không chỉ nêu hành động mà còn có cách dẫn lời, mức xác quyết. Phân tích cần giữ những dấu hiệu ấy khi giải thích tác dụng châm biếm, tránh kể lại thành một sự kiện chắc chắn.