Khẳng định và phủ định: chức năng trong văn bản

Hình thức phủ định có thể phục vụ khẳng định

Tính khẳng định thể hiện việc chấp nhận, xác lập một nội dung; tính phủ định thể hiện việc bác bỏ một nội dung. Trong văn bản nghị luận, hai mặt có thể phối hợp: bác một luận điệu để làm rõ điều được khẳng định. Không nhận diện chỉ bằng sự có mặt của từ “không”. Một câu có hình thức phủ định có thể xác quyết mạnh điều người viết muốn nói. Chẳng hạn, nói không ai có thể bác bỏ một nguyên tắc là nhấn mạnh sự chắc chắn của nguyên tắc ấy, không phải phủ nhận nguyên tắc. Cần đọc đối tượng bị bác, nội dung được giữ và quan hệ giữa các câu. Đồng thời, mức xác quyết trong cách nói không tự chứng minh điều nói là đúng; lập luận vẫn cần căn cứ.

Đọc hai cách dùng phủ định

Phân tích do BTVN biên soạn theo “Tuyên ngôn Độc lập”: Cách nói “không ai chối cãi được” có hình thức phủ định khả năng bác bỏ, nhưng chức năng là khẳng định mạnh cơ sở vừa được nêu. Nếu kết luận chỉ vì có “không” nên tác giả đang bác cơ sở ấy, nghĩa sẽ bị đảo. Ở phần nêu sự thật giành nước, việc phủ nhận giành từ tay Pháp được nối với khẳng định giành từ tay Nhật. Cần xác định đúng hai nội dung: một điều bị loại, một điều được xác lập. Như vậy, xét từng từ chưa đủ. Phải hỏi câu đang bác điều gì và làm nổi bật điều gì trong mạch lập luận.

Củng cố kiến thức

Cách nói “không ai chối cãi được” trong ví dụ có chức năng gì?

ABác bỏ chính nguyên tắc vừa nêu.BKhẳng định mạnh nguyên tắc bằng việc phủ định khả năng bác bỏ.CCho biết tác giả chưa có ý kiến.DChỉ hỏi thông tin về số người đọc.

Củng cố kiến thức

Vì sao không thể chỉ đếm từ “không” để đọc tính phủ định?

AVì từ ấy không có nghĩa trong tiếng Việt.BVì mọi câu có từ ấy luôn là lời khen.CVì phủ định không có quan hệ với lập luận.DVì phải xác định nội dung bị bác và điều được xác lập trong ngữ cảnh.