Tu từ trong thơ: từ dấu hiệu đến tác dụng

Phân tích do BTVN biên soạn theo “Tây Tiến” và “Đàn ghi ta của Lor-ca”: Trong “Tây Tiến”, cách diễn tả thác gầm thét, cọp trêu người làm thiên nhiên hiện lên như có hành động, thái độ đang đối diện con người. Trong mạch cảnh núi rừng hiểm trở, nhân hóa góp phần gợi sự dữ dội, bí ẩn và cảm giác bị đe dọa. Không chỉ nhận xét chung rằng thiên nhiên trở nên gần gũi; gần gũi chưa diễn tả đúng sắc thái đoạn này. Ở hình tượng người lính trong “Tây Tiến”, cách ví với uy lực của hùm gợi khí phách oai phong. Hình ảnh ẩn dụ không nhằm kể về một con hổ; nó chuyển đặc điểm mạnh mẽ của hổ sang tư thế người lính, đặt cạnh vẻ ngoài xanh xao. Trong bài của Thanh Thảo, cụm “tiếng ghi ta” được lặp khi âm thanh đi qua màu sắc, hình khối và nỗi đau. Điệp ngữ nối các ấn tượng, tạo nhịp cho đoạn và giữ tiếng đàn ở trung tâm hình tượng nghệ sĩ. Tác dụng cụ thể khác với sự lặp từ về dốc trong “Tây Tiến”, dù cùng là điệp ngữ. Các ví dụ cho thấy không thể dùng một câu tác dụng soạn sẵn cho mọi ngữ liệu. Biện pháp cần được giải thích theo điều mỗi đoạn đang biểu hiện.