Dẫn nguồn phải đi cùng cách sử dụng trung thực
Khi dùng một ý kiến, kết quả hoặc cách diễn đạt riêng của người khác, cần cho biết xuất xứ. Dẫn trực tiếp giữ đúng nguyên văn, có dấu hiệu trích dẫn; nếu lược một phần, dùng dấu […] và không làm lệch ý. Dẫn gián tiếp dùng lời của người viết để trình bày ý nguồn, vẫn phải ghi nguồn.
Đạo văn là nhận ý tưởng, lời văn hoặc kết quả của người khác làm của mình. Đổi vài từ, đảo câu hay bỏ dấu ngoặc kép không làm mất yêu cầu dẫn nguồn. Cũng cần tách lời phân tích của người viết với điều tác giả nguồn thực sự nói.
Ghi nguồn là yêu cầu trung thực, không phải giấy phép cho mọi cách sử dụng tác phẩm. Khi đăng lại nội dung hoặc hình ảnh, cần kiểm điều kiện sử dụng tương ứng; việc có trên mạng không tự có nghĩa được dùng tùy ý.
Diễn đạt lại vẫn nêu tác giả nguồn
Ví dụ biên soạn theo ý được giải thích trong “Đồ dùng mây tre đan”:
Cách dẫn gián tiếp: Theo Phan Cẩm Thượng trong “Đồ dùng mây tre đan”, việc làm các đồ đan đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và kinh nghiệm. Chi tiết về cách đan phù hợp với công dụng giúp làm rõ nhận xét ấy.
Câu đầu diễn đạt lại một ý của nguồn và nêu tác giả, văn bản; câu sau là phần phân tích được nối với chi tiết. Không đặt câu diễn đạt lại trong ngoặc kép rồi coi là nguyên văn.
Khi trình bày đầy đủ tài liệu tham khảo, cần ghi bản đã dùng. Nếu ý được đọc qua SGK, cần cho biết nơi đọc đó, không giả nhận đã đọc toàn bộ công trình gốc.
Củng cố kiến thức
Cách nào phù hợp khi diễn đạt lại một ý riêng của Phan Cẩm Thượng?
Đổi từ không làm ý nguồn thành ý tự tạo.
Dẫn gián tiếp vẫn cần nguồn.
Đúng: phân biệt dẫn ý với dẫn nguyên văn.
Nguyên văn và diễn đạt lại không được đánh đồng.
Lời giải
Đáp án C. Dẫn gián tiếp thay cách diễn đạt nhưng giữ nội dung và xuất xứ. Nhờ đó, người đọc biết ý nào được tiếp nhận. Không nhận ý ấy là sáng tạo của mình, cũng không đặt lời đã thay đổi vào dấu trích nguyên văn.
Củng cố kiến thức
Nếu bài chỉ đọc đoạn trích qua SGK, cách ghi nào trung thực?
Đúng: ghi đúng con đường tiếp cận.
Không nhận việc chưa thực hiện.
Nguồn phải đúng nội dung đã dùng.
Đoạn trích vẫn có xuất xứ cần ghi.
Lời giải
Đáp án A. Nêu tác giả, văn bản và nơi thực sự đọc giúp người đọc đối chiếu. Ghi đã đọc toàn bộ nguồn gốc là thông tin không đúng; bỏ nguồn cũng che mất xuất xứ. Tính trung thực áp dụng cả nội dung lẫn cách ghi tài liệu.