Một hình thức, nhiều mục đích giao tiếp
Thư có người nhận cụ thể, có thể là cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức. Trong bài viết trao đổi, cần nêu rõ công việc hoặc vấn đề và mục đích: cung cấp thông tin, đề nghị phối hợp, kiến nghị hay thuyết phục người nhận chia sẻ quan điểm.
Trước khi viết, xác định người nhận cần biết gì, có vai trò gì trong vấn đề và quan hệ với người gửi ra sao. Từ đó chọn nội dung, cách xưng hô, mức trang trọng hay thân mật. Thư gửi một người quen cũng có thể bàn việc nghiêm túc, không chỉ bày tỏ tình cảm.
Thư tham khảo trong SGK đi từ một chuyện gần gũi đến vấn đề điều kiện lao động và sự quan tâm người làm ra sản phẩm. Cách triển khai được học từ mục đích, không có nghĩa phải lặp chuyện hay chép lời của mẫu.
Lập ý cho một thư đề nghị phối hợp
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Một nhóm đọc sách gửi thư cho người phụ trách thư viện, đề nghị thử tổ chức buổi giới thiệu sách sau giờ học. Người nhận có thể giúp sắp xếp không gian và thời gian, nên thư cần trình bày việc định làm, lợi ích, điều kiện và đề nghị cụ thể.
Các ý có thể sắp: giới thiệu ngắn nhóm và mục đích → nêu nội dung buổi thử → đề xuất thời gian, số người dự kiến và phần nhóm tự chuẩn bị → xin trao đổi để thống nhất. Những điều chưa được chấp thuận phải ghi là đề xuất.
Xưng hô lịch sự, giọng chân thành phù hợp hơn lời ra lệnh. Không cần kể dài mọi hoạt động của nhóm nếu chúng không giúp người nhận xem xét công việc.
Củng cố kiến thức
Ý nào cần ưu tiên trong thư giả định?
Chưa giúp người nhận hiểu công việc.
Cần phân biệt đề xuất với quyết định.
Đúng: nội dung phục vụ mục đích phối hợp.
Thư cần lí do, thông tin và thái độ phù hợp.
Lời giải
Đáp án C. Người phụ trách cần biết việc gì, cần hỗ trợ gì và có điều kiện thực hiện ra sao. Nêu các ý ấy giúp trao đổi khả thi. Không bỏ mục đích, giả nhận đã được duyệt hoặc dùng lời ra lệnh thay cho đề nghị.
Củng cố kiến thức
Nguyên tắc nào đúng khi chọn cách xưng hô cho thư trao đổi?
Đúng: người nhận và mục đích chi phối lựa chọn.
Thư có nhiều hoàn cảnh, quan hệ.
Người quen vẫn có thể trao đổi vấn đề chung.
Độ dài không thay quan hệ giao tiếp.
Lời giải
Đáp án A. Cùng một công việc nhưng gửi bạn thân hay người phụ trách cơ quan có cách gọi, giọng khác nhau. Lựa chọn cần phù hợp vai, quan hệ và mục đích; không có một kiểu xưng hô bắt buộc cho mọi thư.