Kiến thức định hướng việc đọc
Các văn bản học kì II có nhiều loại, thể loại. Hệ thống kiến thức giúp chọn câu hỏi đọc phù hợp, nhưng không thay việc phân tích chi tiết:
| Văn bản | Điểm cần chú ý |
|---|---|
| Thơ trữ tình | Chủ thể trữ tình, hình tượng, mạch cảm xúc, ngôn ngữ và nhịp |
| Truyện | Tình huống, nhân vật, người kể, điểm nhìn |
| Kí | Sự việc, trải nghiệm và cách ghi chép, đánh giá của người viết |
| Kịch | Xung đột, hành động, lời thoại, chỉ dẫn sân khấu |
| Nghị luận | Luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng và cách thuyết phục |
| Thông tin | Cách tổ chức thông tin, dữ liệu, nguồn và phương tiện phi ngôn ngữ |
Khi đọc nhiều văn bản của một tác giả, cần xét cả người đọc mà văn bản hướng tới, mục đích và hoàn cảnh viết. Không dùng một cách phân tích duy nhất cho toàn bộ sáng tác.
Đọc các sáng tác Hồ Chí Minh theo mục đích riêng
Đối chiếu do BTVN biên soạn từ các văn bản đã học:
“Tuyên ngôn Độc lập” cần được đọc qua cơ sở của lập luận, bằng chứng và lời tuyên bố. “Mộ” cần được đọc qua cảnh chiều, hình ảnh con người và vận động của cảm xúc. “Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu” cần chú ý tình huống hư cấu, sự tương phản và giọng trào phúng.
Sự đa dạng này thể hiện khả năng dùng nhiều hình thức để đáp ứng những mục đích khác nhau. Không thể coi cuộc gặp trong truyện là biên bản lịch sử, cũng không thể chỉ tìm luận điểm rồi bỏ hình tượng của bài thơ.
Điểm chung là phân tích có căn cứ; điểm khác là lựa chọn căn cứ và quan hệ cần làm rõ theo từng văn bản.
Củng cố kiến thức
Cách đọc nào phù hợp sự đối chiếu trong ví dụ?
Truyện có hư cấu; thơ cần được đọc như sáng tác nghệ thuật.
Đúng: điểm phân tích được chọn theo từng văn bản.
Tiểu sử hỗ trợ nhưng không thay căn cứ tác phẩm.
Cách làm ấy bỏ đặc điểm của truyện, thơ.
Lời giải
Đáp án B. Lời tuyên bố, hình tượng thơ và tình huống trào phúng có chức năng khác nhau. Cần nối chúng với mục đích, hoàn cảnh và người đọc để giải thích, không áp một khuôn cho toàn bộ sáng tác.
Củng cố kiến thức
Khi đọc một đoạn kí, việc nào giúp phân biệt sự việc với cách nhìn của người viết?
Tính từ có thể thể hiện đánh giá chứ không phải số đo.
Cách nhìn là một phần cần phân tích của kí.
Thông tin có thể do người khác cung cấp hoặc lấy từ tư liệu.
Đúng: đọc cả sự việc và cách thể hiện có giới hạn.
Lời giải
Đáp án D. Kí gắn với sự thật nhưng vẫn có lựa chọn và góc nhìn. Xác định nguồn, điều được chứng kiến và phần nhận xét giúp hiểu văn bản mà không biến cảm nhận thành dữ kiện khách quan.