Nói mỉa: ngữ cảnh và tác dụng

Nói mỉa tạo khoảng cách hoặc sự trái ngược giữa lời biểu hiện ra và điều người nói muốn người nghe hiểu, thường nhằm phê phán, chế giễu. Muốn nhận diện phải đối chiếu nội dung lời nói với tình huống, giọng điệu và thái độ; không chỉ tìm một từ khen rồi gọi đó là nói mỉa. Có thể gặp cách khen điều đáng chê, lời lịch sự đi cùng sự hạ thấp, cách nói quá một việc tầm thường, sự nhại hoặc thay đổi giọng kể. Những dấu hiệu ấy cần được kiểm trong cảnh cụ thể, không phải một danh sách hễ thấy là kết luận. Phân tích gồm ba việc: chỉ rõ lời đáng chú ý; nêu sự không tương xứng với điều đang diễn ra; giải thích đối tượng và thái độ được làm nổi. Khi dùng trong giao tiếp, cần lưu ý hiệu quả phụ thuộc quan hệ, hoàn cảnh; mỉa mai không tự là cách góp ý phù hợp với mọi người và mọi tình huống.