Nghịch ngữ: đặc điểm và hiệu quả

Nghịch ngữ là cách kết hợp những yếu tố nghĩa có vẻ đối chọi, bất thường, tạo một cách diễn đạt gây chú ý và mở ra ý nghĩa cần suy ngẫm. Có thể nhận ra sự đối chọi ngay trong một cụm từ; cũng có trường hợp phải đọc quan hệ với cả câu hoặc mạch lời mới thấy rõ điều nghịch lí. Nêu tác dụng cần chỉ ra những yếu tố nào tưởng không thể đi cùng nhau, rồi giải thích vì sao sự kết hợp có ý nghĩa trong ngữ cảnh. Nó có thể làm nổi trạng thái phức tạp, một nghịch lí hoặc tạo sắc thái phê phán; không phải lúc nào cũng chỉ để gây cười. Nói mỉa có thể dùng nghịch ngữ, nhưng hai khái niệm không đồng nhất. Một đoạn tả nắng và mưa chỉ liệt kê hiện tượng chưa tự thành nghịch ngữ. Cần đọc cách từ ngữ tạo sự đối chọi và ý nghĩa của quan hệ ấy, không gọi tên từ một dấu hiệu rời.