Hiểu lầm được nuôi bởi điều gì?
“Nhân vật quan trọng” là nhan đề đoạn trích do người biên soạn SGK đặt, thuộc lớp VI, hồi III của “Quan thanh tra” của Ni-cô-lai Gô-gôn; văn bản dùng bản dịch Vũ Đức Phúc có chỉnh sửa. Đoạn cần được đọc cùng phần tóm tắt vở kịch trong SGK.
Khơ-lét-xta-cốp thực chất là một viên chức nhỏ, đang hết tiền và mắc lại ở quán trọ. Quan chức thị trấn nhận nhầm anh ta là quan thanh tra bí mật. Nỗi lo những việc tệ hại của mình bị phát hiện khiến họ tìm cách cung phụng, che chắn; còn sự tâng bốc tạo cơ hội cho nhân vật khoác lác.
Tình huống không chỉ là nhận sai tên người. Sự nhầm lẫn phơi bày thói nịnh quyền thế, việc né tránh trách nhiệm và ảo tưởng về địa vị. Muốn giải thích tiếng cười, phải nối vai được gán với thực chất của từng phía.
Đặt vẻ quan trọng cạnh thân phận thực
Phân tích do BTVN biên soạn theo phần tóm tắt và đoạn trích:
Khơ-lét-xta-cốp đang túng tiền nhưng được đón tiếp như một người có quyền lực lớn. Các quan chức đã có nhiều việc sai trái, nên sự kính cẩn của họ không thể chỉ giải thích bằng phép lịch sự với khách.
Trong đoạn trích, họ đứng, ngồi theo lời mời của người mà họ cho là quan lớn, rồi càng kinh sợ khi anh ta khoe quyền thế. Lời khoác lác gặp đúng nỗi sợ, khiến hiểu lầm ngày càng được củng cố.
Sự vênh lệch tạo tiếng cười ở cả hai phía: một người được nâng thành nhân vật quan trọng không đúng thực chất; những người có chức quyền lại khúm núm trước cái quyền lực mà họ tưởng tượng.
Củng cố kiến thức
Tình huống nền của đoạn trích là gì?
Nhân vật bị nhận nhầm, không phải quan thanh tra thật.
Lời khoe viết văn thuộc mạch khoác lác.
Đúng: cần giữ cả thực chất và vai bị gán.
Nhân vật hưởng sự cung phụng.
Lời giải
Đáp án C. Khơ-lét-xta-cốp là viên chức nhỏ đang mắc ở quán trọ. Việc bị nhận nhầm là quan thanh tra mở ra cơ hội khoác lác và sự cung phụng; nếu coi anh ta là quan thật, cơ chế trào phúng sẽ bị sai.
Củng cố kiến thức
Vì sao không nên chỉ gọi sự kính cẩn của quan chức là lịch sự với khách?
Họ có cả lời nói lẫn cử chỉ.
Đúng: cần đọc động cơ trong tình huống.
Không thể đánh giá mọi lời chào như vậy.
Vai quan thật là sự hiểu lầm.
Lời giải
Đáp án B. Phần tóm tắt cung cấp việc làm và nỗi sợ của quan chức. Đặt thái độ trong bối cảnh ấy cho thấy sự nịnh bợ, né trách nhiệm, chứ không chỉ một hành vi xã giao bình thường.