Lời khoe càng lớn, sự trống rỗng càng lộ
Khơ-lét-xta-cốp khoe quan hệ với người quyền thế, nhận những tác phẩm không phải của mình, kể cảnh sống xa hoa và quyền điều hành khiến người khác sợ hãi. Các lời khoe tăng mức độ, đưa thân phận thật của anh ta ngày càng xa vai trò tưởng tượng.
Tiếng cười còn đến từ chỗ lời khoe để lộ hiểu biết lẫn lộn, tự mâu thuẫn. Khi có người chỉ ra tác giả thật của một cuốn sách, nhân vật nhanh chóng chống chế rằng còn một cuốn khác cùng tên do mình viết. Lời chống chế không làm sự khoác lác có căn cứ hơn.
Phản ứng tâng bốc hoặc kinh sợ của người nghe khiến nhân vật càng nói hăng. Vì vậy, cần phân tích cả lời khoe và cách nó được hưởng ứng. Không coi các lời nhân vật nhận tác phẩm là thông tin về quyền tác giả thật.
Một lời sửa đáng ra phải dừng sự khoe khoang
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích:
Nhân vật nhận một cuốn sách là sáng tác của mình. Con gái thị trưởng nêu tên tác giả ghi trên sách, làm lời khoe bị thử thách. Khơ-lét-xta-cốp thừa nhận tên ấy rồi ngay lập tức nói còn một cuốn khác cùng nhan đề do mình viết; người mẹ lại tiếp tục khen.
Ở đây có ba bước: khoe nhận tác phẩm → bị nêu bằng chứng ngược → chống chế và vẫn được tâng bốc. Sự tiếp tục tán thưởng khiến một điều vô lí không bị chất vấn đến cùng.
Tiếng cười vì thế không chỉ hướng vào người khoe mà còn vào cách người nghe muốn tin, muốn kết thân với một nhân vật quyền thế. Phân tích “anh ta nói quá” chưa làm rõ quan hệ này.
Củng cố kiến thức
Lời con gái thị trưởng có vai trò nào trong ví dụ?
Đúng: thông tin cụ thể làm lời khoe bị lộ.
Lời này nêu căn cứ ngược lại.
Hai nhân vật cùng hiện diện.
Hiểu lầm vẫn đang được duy trì.
Lời giải
Đáp án A. Tên tác giả trên sách là căn cứ đối lập với lời nhận tác phẩm. Việc Khơ-lét-xta-cốp chống chế và vẫn được khen cho thấy cách lời khoe được nuôi tiếp, chứ không được chứng minh là đúng.
Củng cố kiến thức
Vì sao phản ứng của người mẹ cũng góp phần tạo tiếng cười?
Không có hành động kiểm chứng ấy được nêu.
Bà tiếp tục hưởng ứng.
Bà tham gia đối thoại.
Đúng: phản ứng cho thấy sự muốn tin, muốn làm sang.
Lời giải
Đáp án D. Phản ứng được đặt sau việc nêu tên tác giả thật. Sự tiếp tục khen làm sự vô lí càng rõ và cho thấy thói học đòi, nịnh bợ; tiếng cười không chỉ đến từ lời nói của một nhân vật.