Một vấn đề rõ giúp tìm được ý
Bài nghị luận về vấn đề liên quan tới tuổi trẻ cần nêu rõ vấn đề và quan điểm, giải thích các khái niệm cần thiết, triển khai luận điểm bằng lí lẽ và bằng chứng. Có thể bàn hoài bão, ước mơ từ những góc như lựa chọn mục tiêu, nỗ lực thực hiện, trách nhiệm và khả năng điều chỉnh khi hoàn cảnh đổi khác.
Trước khi viết, thu hẹp đề tài thành câu hỏi. “Tuổi trẻ và tương lai” rất rộng; “Vì sao mục tiêu dài hạn cần đi cùng việc làm cụ thể?” rõ hơn. Tìm ý bằng các câu hỏi: vấn đề là gì; vì sao đáng quan tâm; có những mặt hoặc điều kiện nào; ý kiến khác cần trao đổi ra sao; có thể làm gì?
Dàn ý gồm mở bài giới thiệu vấn đề và hướng bàn; thân bài giải thích, phân tích các mặt, đưa căn cứ và trao đổi ý kiến khác; kết bài khẳng định quan điểm, nêu ý nghĩa hoặc hướng hành động. Đây là khung tổ chức, không bắt buộc mọi bài có cùng số đoạn hoặc cùng thứ tự máy móc.
Một dàn ý có sự điều chỉnh, không chỉ lời khuyên
Ví dụ do BTVN biên soạn cho vấn đề: “Ước mơ cần đi cùng một kế hoạch có thể điều chỉnh”.
Mở bài: nêu khoảng cách giữa điều mong muốn và những việc cần làm. Quan điểm: kế hoạch giúp biến ước mơ thành hành động, nhưng cần phù hợp khả năng và được xem lại khi có thông tin mới.
Thân bài có thể triển khai: (1) giải thích ước mơ và kế hoạch; (2) phân tích vì sao chia mục tiêu thành công việc cụ thể giúp theo dõi tiến độ; (3) bàn điều kiện, nguồn lực và sự hỗ trợ cần thiết; (4) trao đổi ý kiến “đổi kế hoạch tức là thiếu quyết tâm”, phân biệt đổi cách thực hiện có căn cứ với bỏ dở không suy xét. Mỗi ý phải có lí lẽ và bằng chứng thích hợp, không chỉ một khẩu hiệu.
Kết bài: giữ mục tiêu có ý nghĩa, chọn một bước khả thi và định kì xem lại kết quả. Có thể lấy trải nghiệm học tập có thật làm căn cứ, nhưng không tự tạo tên, số liệu hoặc lời người nổi tiếng rồi trình bày như sự kiện đã kiểm chứng.
Củng cố kiến thức
Vấn đề nào có góc bàn rõ hơn cho bài về hoài bão, ước mơ?
Đúng: có quan hệ cụ thể để giải thích, bàn luận.
Phạm vi quá rộng cho bài đang hướng tới.
Danh sách chưa tạo vấn đề nghị luận về ước mơ.
Chưa gắn với góc bàn đã yêu cầu.
Lời giải
Đáp án A. Một câu hỏi rõ giúp tìm luận điểm và bằng chứng phù hợp. Vấn đề này có thể bàn vai trò kế hoạch, cách chia việc và điều kiện thực hiện; các phương án còn lại quá rộng hoặc chưa xác định quan hệ cần nghị luận.
Củng cố kiến thức
Vì sao dàn ý trao đổi ý kiến “đổi kế hoạch tức là thiếu quyết tâm”?
Điều chỉnh không phủ nhận vai trò kế hoạch.
Trao đổi ý kiến, không công kích con người.
Phản biện cũng cần lí lẽ, bằng chứng.
Đúng: làm rõ điều kiện của quan điểm.
Lời giải
Đáp án D. Ý kiến khác giúp thử độ chặt chẽ của quan điểm. Phân biệt hai tình huống ngăn cách hiểu cứ giữ nguyên mọi bước mới là quyết tâm; đồng thời không coi mọi việc bỏ dở là điều chỉnh hợp lí.