Ý tưởng mới không tách khỏi lao động
Trong “Năng lực sáng tạo”, Phan Đình Diệu bàn về vai trò của tư duy, tưởng tượng và ý tưởng mới. Tác giả phản bác cách chỉ gắn sáng tạo với giới trí thức hoặc những thành tựu nổi tiếng: hoạt động của nhiều người, nhiều lĩnh vực đều có thể có cải tiến có ý nghĩa.
Văn bản đồng thời nhấn mạnh sáng tạo là công việc phức tạp, đòi hỏi tích lũy và lao động. Ý tưởng có thể xuất hiện bất chợt nhưng không vì thế mà tách khỏi kinh nghiệm, hiểu biết và quá trình suy nghĩ trước đó. Niềm tin vào khả năng của mình cần đi cùng rèn luyện và môi trường thuận lợi.
Đọc hai mặt cùng nhau: mở rộng cơ hội tham gia không có nghĩa việc sáng tạo luôn dễ; coi trọng nỗ lực không có nghĩa chỉ cần cố gắng là mọi ý tưởng chắc chắn thành công. Nhận xét phải giữ các điều kiện mà lập luận đã đặt ra.
Hai nhận định bổ sung cho nhau
Phân tích do BTVN biên soạn theo văn bản:
Một mặt, tác giả mở rộng phạm vi sáng tạo sang nhiều công việc thường ngày. Mặt khác, ông lí giải rằng ý tưởng tưởng như lóe lên đột ngột có thể dựa trên sự tích lũy lâu dài. Hai luận điểm không mâu thuẫn: một luận điểm bàn ai có thể tham gia, luận điểm kia bàn công việc ấy cần gì.
Vì vậy, lời khuyên “chỉ chờ ý tưởng đến” không theo sát mạch bài. Cách vận dụng phù hợp hơn là tích lũy hiểu biết, thử nhìn quan hệ mới, kiểm tra phương án và kiên trì điều chỉnh. Đây là hướng rèn luyện, không phải lời hứa về một kết quả nhất định.
Khi phân tích câu nói nổi tiếng về nỗ lực được dẫn trong bài, cần giải thích ý nhấn mạnh lao động. Không coi tỉ lệ trong một cách nói giàu sức gợi là kết quả đo lường áp dụng chính xác cho mọi người.
Củng cố kiến thức
Hai luận điểm trong ví dụ có quan hệ nào?
Phạm vi rộng không đồng nghĩa công việc dễ.
Ví dụ không giới hạn vào hai nghề như vậy.
Đúng: hai phương diện giúp hiểu đầy đủ hơn.
Ai có thể làm và cần chuẩn bị gì là hai phương diện khác nhau.
Lời giải
Đáp án C. Xác định đúng phương diện giúp tránh gán mâu thuẫn. Nhiều người có thể phát huy năng lực, nhưng vẫn cần tích lũy, thử nghiệm và môi trường; hai ý cùng chống cách hiểu sáng tạo quá hẹp hoặc quá giản đơn.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng nào sát mạch văn bản?
Bài coi trọng quá trình tích lũy và lao động.
Đúng: kết hợp cơ hội, rèn luyện và kiểm chứng.
Đổi cách nghĩ không có nghĩa loại bỏ toàn bộ hiểu biết.
Nổi tiếng không phải điều kiện duy nhất.
Lời giải
Đáp án B. Tác giả vừa mở rộng khả năng sáng tạo vừa nhấn mạnh sự chuẩn bị. Vận dụng cần giữ cả hai, không chuyển thành chờ đợi thụ động, phủ nhận kiến thức cũ hoặc đặt danh tiếng làm tiêu chí tuyệt đối.