Dẫn chứng cần được nối với nhận định
Lí lẽ giúp thấy vì sao một luận điểm có cơ sở. Bằng chứng có thể là sự kiện, trường hợp cụ thể, dữ liệu hoặc ý kiến của người có trải nghiệm, chuyên môn được dẫn lại. Trong “Năng lực sáng tạo”, Phan Đình Diệu kết hợp diễn giải của mình với các ý kiến được trích dẫn để củng cố cách hiểu về ý tưởng và lao động sáng tạo.
Khi phân tích một ý kiến được dẫn, cần nêu nó hỗ trợ nhận định nào và vì sao phù hợp. Uy tín của người được dẫn góp phần tạo sức thuyết phục, nhưng không làm mọi suy luận từ lời ấy tự động đúng. Đặc biệt, một ý kiến khái quát không thay được số liệu nếu luận điểm đang yêu cầu số liệu cụ thể.
Không chép câu dẫn rồi bỏ trống lời giải thích. Có thể kiểm bằng câu hỏi: bỏ câu dẫn đi thì nhận định nào mất một căn cứ? Từ câu dẫn, người viết đang rút kết luận trong phạm vi nào?
Đọc một ý kiến trong đúng phần việc
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn bàn về sự xuất hiện của ý tưởng trong “Năng lực sáng tạo”:
Tác giả dẫn ý kiến của nhà toán học Poincaré về sự tích lũy trí tuệ trước khi ý tưởng xuất hiện. Lời dẫn hỗ trợ việc lí giải: ý tưởng có vẻ đến bất chợt không nhất thiết là kết quả của một quá trình không chuẩn bị.
Nhận xét đủ ý gồm ba phần: xác định luận điểm về tích lũy → chỉ ra ý kiến được dẫn làm căn cứ → giải thích nó điều chỉnh cách hiểu chỉ chờ phút lóe sáng. Tên nhà khoa học là thông tin nguồn; quan hệ giữa lời dẫn và luận điểm mới là phần việc cần phân tích.
Không từ đó kết luận người nào học lâu cũng chắc chắn có phát minh, hoặc mọi ý tưởng có cùng một thời gian chuẩn bị. Những kết luận ấy rộng hơn điều lời dẫn được dùng để hỗ trợ.
Củng cố kiến thức
Trong ví dụ, ý kiến được dẫn chủ yếu hỗ trợ nhận định nào?
Đúng: đây là quan hệ được đoạn phân tích làm rõ.
Kết luận chắc chắn vượt phạm vi căn cứ.
Danh tiếng không thay việc kiểm ý tưởng.
Không có thời gian thống nhất được chứng minh.
Lời giải
Đáp án A. Phải nối lời dẫn với nhận định đang được lí giải. Ví dụ bàn quan hệ giữa tích lũy và ý tưởng lóe lên; không đưa quy luật bảo đảm phát minh hoặc số ngày chuẩn bị cho mọi trường hợp.
Củng cố kiến thức
Câu phân tích nào làm rõ bằng chứng hơn?
Cần giải thích nội dung và sự phù hợp của lời dẫn.
Cần xét từng quan hệ giữa căn cứ và kết luận.
Thông tin nguồn chưa phải phân tích.
Đúng: vừa nêu tác dụng vừa giữ phạm vi.
Lời giải
Đáp án D. Câu này xác định lời dẫn làm rõ ý nào và không cho phép suy rộng tới đâu. Đó là cách đọc lập luận, khác với việc dùng danh tiếng hoặc sự có mặt của dẫn chứng để xác nhận mọi kết luận.