Bác bỏ điều chưa đủ, không phủ nhận mọi giá trị
Đầu “Mấy ý nghĩ về thơ”, Nguyễn Đình Thi xem xét các cách hiểu thơ chỉ là lời đẹp, chỉ nói về đề tài đẹp hoặc chỉ được phân biệt bằng khả năng dễ nhớ. Ông nêu những trường hợp không phù hợp để chỉ ra rằng từng dấu hiệu ấy chưa đủ giải thích bản chất thơ.
Phản ví dụ là trường hợp làm lộ giới hạn của một nhận định khái quát. Nếu nói mọi bài thơ chỉ dùng lời đẹp, một bài thơ có từ ngữ đời thường nhưng vẫn có giá trị đã buộc nhận định ấy phải điều chỉnh. Tuy nhiên, bác bỏ chữ “chỉ” không đồng nghĩa tuyên bố thơ không bao giờ có lời đẹp.
Sau khi chỉ ra giới hạn, tác giả hướng việc tìm hiểu thơ vào rung động của tâm hồn và cách biểu hiện bằng hình ảnh, ngôn ngữ, nhịp điệu. Phần đầu vì thế là bước đặt vấn đề cho phần trình bày quan niệm, không phải lời chê mọi cách viết trước đó.
Một phản ví dụ làm thay đổi kết luận nào?
Phân tích do BTVN biên soạn theo phần đầu văn bản:
Nguyễn Đình Thi nhắc tới việc Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du sử dụng những từ ngữ đời thường trong thơ. Các trường hợp ấy đặt lại cách hiểu rằng thơ chỉ tồn tại khi dùng toàn lời đẹp theo một chuẩn có sẵn. Khi bàn đề tài, ông cũng chỉ ra thơ có thể viết về những đối tượng không đẹp, chứ không chỉ những cảnh hoặc con người đẹp.
Điều được điều chỉnh là giới hạn quá hẹp. Kết luận “thơ có thể chuyển hóa cả chất liệu đời thường thành nghệ thuật” phù hợp hơn “thơ càng dùng từ xấu càng hay”. Câu sau tự đặt một tiêu chuẩn cực đoan mới mà tác giả không chứng minh.
Mạch bác bỏ giúp người đọc tìm đặc trưng ở cách chất liệu được biểu hiện và gây rung động. Không xác định thơ chỉ bằng việc đánh giá đẹp–xấu của đồ vật, từ ngữ trước khi đọc tác phẩm.
Củng cố kiến thức
Các trường hợp từ ngữ đời thường được dẫn để điều chỉnh nhận định nào?
Đây là cách hiểu có thể được phần phân tích hỗ trợ.
Đúng: phản ví dụ làm lộ giới hạn của chữ chỉ.
Điều này không bị phản ví dụ bác bỏ.
Sự đa dạng không mâu thuẫn với ví dụ.
Lời giải
Đáp án B. Câu hỏi tìm nhận định bị điều chỉnh. Chỉ cần một trường hợp có giá trị nhưng không theo giới hạn toàn lời đẹp là cách hiểu tuyệt đối ấy chưa đủ. Các phương án còn lại không đặt giới hạn bị phản ví dụ phủ nhận.
Củng cố kiến thức
Kết luận nào giữ đúng phạm vi bác bỏ trong ví dụ?
Bác bỏ chữ chỉ không phủ nhận mọi lời đẹp.
Không có thước đo đơn giản như vậy.
Đúng: bỏ giới hạn hẹp, hướng tới đặc trưng nghệ thuật.
Đề tài tự nó không đủ xác định thơ.
Lời giải
Đáp án C. Phản ví dụ giúp thấy một tiêu chí riêng lẻ chưa đủ. Phần tiếp chuyển sang tâm hồn, hình ảnh và ngôn ngữ. Không được biến việc mở phạm vi chất liệu thành một công thức mới về chất lượng thơ.