Ý tưởng cá nhân có thể được phát triển qua trao đổi
Ở cuối “Năng lực sáng tạo”, Phan Đình Diệu đi từ hoạt động của từng người tới sự tiếp xúc, trao đổi giữa nhiều người. Ý tưởng được gặp gỡ, đối chiếu và lựa chọn; một ý tưởng có thể gợi ra ý tưởng khác. Theo cách nhìn của bài, kết quả sáng tạo vì vậy còn có phần đóng góp của tập thể.
Tác giả tiếp tục bàn vai trò công nghệ thông tin và truyền thông trong việc cung cấp tri thức, hỗ trợ xử lí và trao đổi. Công nghệ được đặt trong quan hệ phối hợp với trí tuệ con người để phát huy năng lực chung.
Đoạn cuối mở rộng ý nghĩa: chăm lo sáng tạo không chỉ là việc riêng của cá nhân, mà liên quan tới tổ chức và quốc gia. Mục đích của người viết là khơi dậy năng lực trong mỗi người và cộng đồng, gắn với khát vọng phát triển đất nước.
Vì sao phần cuối không rời luận đề?
Bài mở đầu bàn tư duy, tưởng tượng và ý tưởng của người sáng tạo. Phần cuối nói tới tập thể và công nghệ không có nghĩa tác giả đổi sang một luận đề khác; ông đang bổ sung điều kiện để năng lực ấy được phát huy.
Tình huống minh hoạ BTVN, giả định: một học sinh đưa ra cách phân loại tư liệu cho báo cáo. Qua trao đổi, nhóm nhận ra một số mục còn chồng nhau và sửa tiêu chí. Công cụ lưu trữ giúp cùng xem tài liệu, còn việc chọn tiêu chí và giải thích cách phân loại vẫn do các thành viên bàn bạc.
Ví dụ cho thấy ý tưởng của một người có thể được làm rõ qua đóng góp của nhiều người. Trong bài viết của Phan Đình Diệu, việc nói tới điều kiện chung dẫn tới lời kêu gọi tạo dựng năng lực sáng tạo của dân tộc. Khi trình bày quan điểm trong văn bản, cần giữ bối cảnh và lời tác giả, không biến nó thành một kết luận mới về mọi công nghệ hiện nay.
Củng cố kiến thức
Phần bàn trao đổi, công nghệ và năng lực chung bổ sung phương diện nào?
Phần cuối phát triển vấn đề, không kể tiểu sử.
Đúng: mở từ cá nhân sang môi trường và sự phối hợp.
Bài không đặt danh tiếng làm điều kiện duy nhất.
Tác giả bàn cộng năng, không xoá vai trò con người.
Lời giải
Đáp án B. Trao đổi giúp ý tưởng được đối chiếu, phát triển; công nghệ hỗ trợ tiếp cận và xử lí tri thức. Hai mặt làm rõ điều kiện phát huy năng lực, nên vẫn nằm trong luận đề của toàn bài.
Củng cố kiến thức
Mạch từ năng lực từng người tới năng lực chung góp phần bộc lộ tư tưởng nào của tác giả?
Tác giả còn coi trọng niềm vui và ý nghĩa thầm lặng.
Phần cuối gắn sáng tạo với tổ chức và quốc gia.
Đúng: tư tưởng thể hiện ở hướng phát triển toàn bài.
Bài bắt đầu từ tư duy, tưởng tượng của cá nhân.
Lời giải
Đáp án C. Các nhận xét về cá nhân được nối với sự phát huy năng lực chung và khát vọng đất nước tiến cùng thế giới. Vì vậy, mục đích bài viết không chỉ là giải nghĩa một khái niệm mà còn khích lệ sự chuẩn bị và hành động.