Lời kêu gọi dựa trên một mạch lập luận
Bài hướng trước hết đến thanh niên, thể hiện qua lời gọi và những câu khuyến nghị trực tiếp với lứa tuổi này. Đối tượng được xác định từ văn bản, không chỉ từ phỏng đoán về tuổi của tác giả.
Mạch ý có thể khái quát: lòng say mê tạo động lực sống và vượt khó; sự nguội lạnh làm cuộc sống mất sức vươn lên; tuổi trẻ cần nuôi dưỡng nhiệt tình, hướng đến giá trị tinh thần và cộng đồng. Các ý nối nhau để giải thích vì sao cần giữ ngọn lửa bên trong.
Ngôn ngữ giàu cảm xúc góp phần thuyết phục: ẩn dụ lửa–nguội lạnh làm ý trừu tượng dễ hình dung; câu hỏi gợi suy nghĩ; các cấu trúc khuyên đừng và hãy nhấn mạnh điều cần tránh, điều nên thực hiện. Cần giải thích tác dụng trong mạch lập luận, không chỉ liệt kê tên biện pháp.
Giải thích tác dụng của một đối lập
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích:
Sự say mê, rung động và nỗ lực được đặt đối lập với thờ ơ, nguội lạnh. Đối lập này làm rõ hai cách sống: một bên còn khát vọng hành động và quan tâm đến đời sống, một bên để nhiệt tình bị thu hẹp bởi những tính toán tầm thường.
Tiếp đó, những câu khuyên đừng và hãy liên tiếp hướng người đọc đến việc giữ sự rung động, không thờ ơ trước nỗi khổ và bất công. Sự lặp cấu trúc tăng sức nhấn, khiến phần cuối có giọng thúc giục phù hợp đối tượng thanh niên.
Một nhận xét có căn cứ cần đủ ba bước: nêu biểu hiện ngôn ngữ; chỉ ra quan hệ ý nghĩa; giải thích nó góp phần thuyết phục về điều gì. Nói chung rằng biện pháp làm bài sinh động chưa làm rõ tác dụng riêng.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào trực tiếp xác định đối tượng trước hết mà bài hướng đến?
Các thông tin xuất bản không tự xác định người nhận.
Đúng: đối tượng được chỉ ra trong lời văn.
Ẩn dụ có thể xuất hiện trong bài hướng đến nhiều nhóm.
Người đọc hiện tại không thay đối tượng văn bản hướng đến.
Lời giải
Đáp án B. Những lời hướng trực tiếp đến thanh niên là bằng chứng văn bản cho người đọc chính. Chúng cũng giúp giải thích giọng khuyến nghị và thúc giục; không xác định đối tượng chỉ từ thông tin ngoài bài.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích tác dụng, không chỉ gọi tên biện pháp?
Phương tiện tu từ không tự bảo đảm mọi lập luận đúng.
Cần chỉ rõ ý nghĩa được làm nổi bật.
Số câu không chứng minh sức thuyết phục.
Đúng: nêu biểu hiện, quan hệ ý và tác dụng cụ thể.
Lời giải
Đáp án D. Nhận xét gắn cách tổ chức câu với nội dung khuyến nghị và giọng điệu hướng đến thanh niên. Nó vượt việc chỉ gọi tên điệp cấu trúc, nhưng không coi biện pháp tu từ thay toàn bộ lí lẽ, bằng chứng.